75 vjet pas Konferencës së Mukjes, debate të ashpra mes historianit Butka dhe Kasmi.
Historiani Uran Butka dhe historiani Marenglen Kasmi kanë debatuar ashpër mbrëmë për atë që ndodhi në Konferencën e Mukjes 75 vjet më parë nga data 1 deri më 3 gusht 1943. Të ftuar të gazetarit Roland Qafoku në emisionin “Debati në Channel One”, Uran Butka paraqiti disa dokumente që i ka botuar së fundi në librin “Marrëveshja e Mukjes, shans i bashkimit, peng i tradhëtisë” dhe që sipas tij arsyea kryesore e prishjes së konferencës ishte Kosova dhe qëllimi i Hoxhës për të marrë pushtetin që gjatë luftës.
Por, historiani Kasmi e hodhi poshtë këtë duke nxjerrë një dokument që botohet për herë të parë dhe që ai e bëri publike mbrëmë. Është një raport i detajuar i Legatës gjermane në Tiranë që informonte Berlinin për gjithçka që kishte të bënte me Konferencën e Mukjes, pjesëmarrësit, synimet dhe gjithçka që u arrit.
Sipas Kasmit kjo tregonte, jo thjesht bashkëpunimin e Ballit Kombëtar me gjermanët, por kontrollin që kishin ndaj tyre. Madje, historiani shkoi deri atje sa tha që pikat e marrëveshjes qenë hartuar nga gjermanët. Kasmi tha që ekzsitone dhe një informacion tjetër që një nga eksponetët e Ballit, Vehbi Frashëri ka kontaktuar me gjermanët dhe u ka kërkuar atyre që në korrik të vinin në Shqipëri duke u treguar besimin e Ballit ndaj tyre.
Historiani Butka e hodhi poshtë këtë përfundim duke thënë se është fatkeqësi që edhe sot flitet me gjuhën e historiografisë komuniste.
Butka e Kasmi debatuan ashpër për pasojat që solli prishja e Marrëveshjes së Mukjes. Sipas Butkës ishte vetëm Enver Hoxha që donte të merrte pushtetin që në luftë ai që e shkatërroi këtë marrëveshje në ndikimin e Miladin Popoviçit dhe Dushan Mugoshës. Ndërsa për Kasmin kjo nuk ishte e vërtetë, sepse fajtor për shkatërrimin e marrëveshjes ishin ballistët, te cilët sipas tij edhe atëherë edhe tani bëjnë viktimën, por ishin ata që u interesonte prishja e marrëveshjes, sepse ata nuk luftonin pushtuesit.
Sipas proçesverbalit të mbledhjes 74/1), të dyja këto organizata u përfaqësuan nga këta. delegatë:
Delegacioni i Ballit Kombëtar
Z Av.Hasan Dosti
Z.Mid’hat Frashëri
Av.Thoma Orollogai
Av.Skënder Muço
Komandant Hysni Lepenica
Prof.Isuf Luzaj
Komandant Kadri Cakrani
Major Rauf Fratari
Prof.Nexhat Peshkëpia
Av.Halil Mëniku
Kom.Ismahil Petrela
Prof.Vasil Andoni
Delegacioni i Këshillit të Përgjithshëm NÇ
Major Abaz Kupi
N/Kolonel Jahja Çaçi
Kom.Myslim Peza
Dr.Ymer Dishnica
Z.Mustafa Gjinishi
Dr.Omer Nishani
Dr.Sulo Bogdo
Z.Stefan Plumbi
Z.Shefqet Beja
Z.Medar Shtylla
Z.Haki Stërmilli
Gogo Nushi
Deklarata të bëra për Konferencën e Mukjes
Nikolla Pano, historian shqiptaro-amerikan
Enver Hoxha dhe Komiteti Qendror i PKSH ishin të gatshëm të pranonin marrëveshjen, por u penguan nga Svetozar Vukmanoviç Tempo, ambasadori shëtitës i Titos në Ballkan i cili kishte rastisur gjatë kësaj periudhe në Sjhqipëri.
Bernd Fischer, historian nga SHBA
Qëndrimi i Enver Hoxhës për marrëveshjen e Mukjes i leverdiste Ballit Kombëtar dhe veç kësaj i sillte edhe një farë kapitali politik. Fundja, Balli Kombëtar nuk mund të mbahej kështu përgjegjës për prishjen e marrëveshjes.
Enver Hoxha, sekretar i Komitetit Qendror të Partisë Komuniste të Shqipërisë
…Mukjen ne e morëm për një gjë formale, ku do të venim më tepër t’i thoshim të katër të vërtetat në fytyrë Ballit dhe të lanim duart para popullit për veprimet që do bënim më vonë.
Harry Fultz, drejtor i Institutit amerikan në Tiranë
Balli Kombëtar ndoshta kërkonte ndonjë arsye për të prishur marrëveshjen, kur u bë e qartë se mund të kishte një shans për të punuar me gjermanët. Për këtë arsye qëndrimi i Hoxhës i leverdiste Ballit Kombëtar dhe veç kësaj i sillte edhe njëfarë kapitali politik.
Reginald Hibbert, oficer i shërbimit sekret anglez në Shqipëri
Grisja e marrëveshjes së Mukjes nga Hoxha e bëri të pamundur bashkimin dhe ishte kambana e luftës civile. Kjo ishte pika në të cilën lufta civile ndërmjet Frontit NÇL dhe BK u bë e sigurtë dhe e pakthyeshme.
