Nga Nexhat Merxhushi
Duke folur për shpërnguljen me dhunë dhe spastrimin etnik në Çamëri, për këtë fenomen të turpshëm që ka ndhodhur në Greqi, profesori anglez Noel Malcolm, shkruan: “Fati i shqiptarëveçmaë është njëri nga sekretet më të errëta të historisë modern europiane. Një përmbledhje e rëndësishme e dokumenteve mund të hedhë dritë shumë të nevojshme për atë që ka ndodhur. Do të kishte një vlerë të madhe, jo vetëm për historinë e Greqisë dhe të Ballkanit, por gjithashtu për cilindo që dëshiron të kuptojë situatën e sotme të Çamërisë në Shqipëri.”
Nobelisti rumun hebre nga Transilvania, Elie Ëiesel thotë: “ Në shekullin e ri do të gjykohen jo vetëm në anën morale dhe metafizike, të gjitha padrejtësitë e ndodhura në shekujt e kaluar.”
Ndërkohë që mohohen kategorikisht të drejtat e popullsisë çame dhe nuk njihet nga pala greke genocide ndaj saj, Gjykata e Lartë e Greqisë, në vitin 2000, kërkoi që Gjermania t’i paguantë paditësve të fshatit Distomos në krahinën e Beotisë shumën prej 100 mijë euro për person, sepse gjermanët vranë 218 banorë të fshatit, mbasi partizanët e këtij fshati kishin vrarë 40 gjermanë. (njëlloj si vrasja e e të 49-ve grekë nga gjermanët në Paramithi)
Për këtë vendim të gjykatës greke, qeveria tha se ai ka një karakter simbolik dhe bëhet për respekt të viktimave naziste. Vendimi shkoi pastaj në Gjykatën e Hagës. Qeveria Demokratike Gjeramne kërkoi falje për krimet e kryera nga nazistët, duke paguar edhe një pjesë të mirë të repartacioneve, kurse qeveria greke,që sot drejtohet nga ekstremisti i dështuar Cipras, (i cili për të dalë nga kriza i kërkon Gjermanisë 286 miliardë euro reparacione lufte), edhe pse pinjoll i një EAM-isti, jo vetëm që nuk ka kërkuar falje për krimet e Napolon Zervës ndaj çamëve, por nuk lejon të vizitohen as varret e viktimave të pafajshme.
Bota dhe njërëzimi bashkëkohor ka filluar t’i korrigjojë gabimet e të kaluarës. Problemi çam është i shpalosur përpara ndërgjegjes së njerëzimit. Qeveritë e Greqisë dhe Shqipërisë duhet ta trajtojnë atë seriozizht. Refugjatët çamë nuk mund të mbesin refugjatë të përjetshëm. Udhëtimi i kthimit tonë në shtëpi nuk mund të zgjasë përgjithmonë…Pasardhësit tanë, me përkrahjen dhe ndihmën e të gjithë njërëzve me ndjenjën për drejtësi, nuk do ta ndalen deri në ditën që të gjithë çamët do të marrin të gjitha pasuritë e tyre dhe të drejtat që u takojnë.
Shkrimtari amerikan Ernest Heminguej e ka një proverb lapidary që thotë: “Njeriun mund ta asgjësosh, por nuk mund ta mundësh.”
Ne të ndjekurit nga Çamëria jemi prova prej vërtetësisë së kësaj thënieje, ne do të kthehemi në Çamëri, edhe nëse udhëtimi për atje të marrë edhe 100 vjet.
(Nga libri “Spastrimi etnik në Çamëri”, 2015)
