Nga Nexhat Merxhushi
Nga të dhënat që sjell studiuesi Robert Elsie në librin “Shqiptarët çamë të Greqisë sipas dokumentave të panjohura (Published, Tiranë 2012)”…Në vitet ’30 pati një përmirësim të marrëdhënieve midis çamëve shqiptarë dhe shtetit grek, veçanërisht gjatë vieteve të fundit të administartës së Kryeministrit Eleftherios Venizelos (1864-1936), por gjendja u përkeqësua dukshëm nga prilli 1936 me ardhjen në fuqi të qeverisë së diktatorit pro-fashist grek, Gjeneral Joannis Metaxas, me një program reaksionar dhe ksenofob.
Gjatë diktaturës së Joannis Metaxas (1871-1941), u morën masa të hapura shtypëse. Gjendja e popullsisë shqiptare të Çamërisë u rëndua më shumë. Kjo qeveri zbatoi një politikë diskriminimi të paparë. Vazhdoi kolonizimin me grekë, me qëllim ndryshimin e raporteve të popullsisë, si dhe ndërrimin e emrave shqip të vendbanimeve të shqiptarëve me emra grekë.
Aplikoi një gjenocid të vërtetë, arrestime, internime, konfiskime të pasurisë. Ky program thellohej hap pas hapi, duke e bërë jetën e shqiptarëve të padurueshme. U ndalua përdorimi i gjuhës shqipe publikisht dhe privatisht dhe nuk u lejuan më libra dhe gazeta në gjuhën shqipe. Arsimi shqip kishte qenë rreptësisht i ndaluar në Çamëri që prej vitit 1913. Me pretekstin e kërkimit të armëve, policët rregullisht bastisën shtëpi shqiptare dhe rrahën banorët, shpesh duke i arrestuar pa shkak.
Edhe gjatë periudhave kur situata ishte më e qetë, shqiptarëve të Çamërisë iu dha të kuptohej se nuk ishin të mirëpritur në Greqi. Më 25 maj 1936, prefekti i Gjirokastrës i raporton Ministrisë së Jashtme të Shqipërisë se grekët po bëjnë çdo lloj torturash mbi çamët myslimanë, dhe se: “…në këto ditët e fundit akuzojnë çamët se gjoja këtyre u janë dërguar një sasi armësh nga ana e Italisë dhe Shqipërisë në krahinat e Margëlliçit e gjetkë për të bërë kryengritje kundër grekëve. Autoritetet greke, këto keqpërdorime e tortura i bëjnë pse shqiptarët e Çamërisë kërkojnë shkolla shqipe…”.
Me 13 qershor 1936, Drejtoria e Shtypit, Tiranë, u drejtohet drejtorive të gazetave “Besa”, “Arbëria” dhe Vatra, duke u përcjellur një korrespondencë të ardhur nga Çamëria”…dhe një përkthim të fletores janinote “Ipirotikos Agon” nga të cilët, e para, tregon mizoritë që po u bëhen çamëve nga autoritetet greke dhe e dyta, për të qortuar autoritetet për masat e marra, pohon se në Çamëri nuk ka aspak çështje kryengritje dhe çamët, njerëz të urtë, nuk kërkojnë veç të lihen të qetë e të punojnë në tokat e tyre.
Njëkohësisht, u dërgohet edhe shkurtimi i deklaratës së Kryeministrit grek (J.Metaxas) bërë fletores “Aneksastitos” në të cilën vetë Kryeministri përgënjështron akuzën që i bëhët çamëve (për armët).
Më 19 nëntor 1936, Konsulli shqiptar në Athinë i shkruante Ministrisë së Punëve të Jashtme në Tiranë :
“..dy vjet më parë, autoritetet greke vinin njerëz të cilët sistematikisht vrisnin ata çamë patriotë shqiptarë që nuk i përuleshin propagandës së tyre. Tash e kanë ndërruar taktikën: i shkatërrojnë familjet çame duke i varfëruar me mënyra të tërthorta, si për shembull me pengime administrative të ndryshme, ashtu edhe me persekutime direkte me anë internimesh, bastisjesh nëpër shtëpi, rrahje, burgosje, frikësime, etj,”
(Fragment nga libri “Spastrimi etnik në Çamëri”)
