Nga Fatjon Gjinaj
Të bësh moralistin hyn tek gjërat më të thjeshta që mund të bësh. Mjafton të dish të flasësh ose të shkruash, rasti “perfekt” do të ishte të dije edhe të mendosh, por që të tjerët të të marrin për bazë nevojitet edhe diçka tjetër përveç tre vetive të mësipërme: të jesh i moralshëm.
Po çfarë është morali në vetvete? “Morali (lat.: mos – ves) është një rregull, parim ose normë e sjelljes e paravendosur nga një shoqëri, bashkësi, dhe e pranuar nga një njeri për mënyrën e tij të sjelljes dhe e zbatueshme nga të gjithë njerzit e arsyeshëm.” Të paktën me sa kuptoj unë, në konkludimin e bërë më sipër, moralizmi nuk qenka kurdoherë i thjeshtë, madje as moralisht i moralshëm për aq kohë sa praktikat e moralit nuk veprojnë të gjitha njëkohshëm. Pra, nuk është njësoj e lehtë si të jesh moralist me si të jesh i moralshëm.
Nuk është qëllimi i këtij shkrimi zbërthimi i moralit, përkundrazi. E trajtova për të kuptuar edhe vetë se ajo që do them nuk është “steriotip” morali, por diçka besoj e moralshme me të cilën as s’më shkon mendja të bëj moral.
-Një zotëri rreth të dyzet e pesave po i bërtiste një zonje rreth të gjashtëdhjetave e cila ishte e vendosur prapa banakut të kinkalerisë. Ai ulërinte dhe bënte disa lëvizje të pakontrolluara, shkonte i hakërrehej pranë banakut, i thoshte ç’kishte për t’i thënë dhe largohej për nga dera, ndërsa zonja dëgjoja t’i thoshte: “Pse ikën, më dëgjo edhe mua”.
Si duket tjetri nuk kishte ndërmend ta bënte, përkundrazi, kur zonja i kërkonte diçka të tillë ai kthehej prapë tek banaku prapa të cilit qëndronte zonja dhe i hakërrehej si më parë, e po sa mbaronte së i thënë ato ç’kishte në mendje largohej po nga dera ndërsa zonja vinte duart mbi kokë.
E ndoqa këtë skenë teksa qëndroja përballë kinkalerisë në pritje të mikut tim i cili po vraponte trotuareve të Tiranës së pushtuar nga një rrebesh shiu. I irrituari doli në verandën e kinkalerisë dhe pa dikë të kërrusur nën një çadër të errët që po ndiqte skenën të cilën zotëria vetë po mundësonte.
-“Ç’ke që shikon?”, iu drejtua të panjohurit gjithë nerv. I panjohuri e vështroi me një shikim pyetës si për t’i thënë “çfarë, me mua fole”? (dhe vijonte t’a shikonte në dritë të syrit).
– Me ty ore, me ty po flas dhe po them “ç’ke që shikon?”
– Nuk ka mundësi zotëri të jesh duke folur me mua, dmth, ti mund të flasësh me mua por jo të më bëni një pyetje të tillë.
– Me ty fola dhe ty po të pyes: “ç’dreqin ke që shikon?”
– Kam dy sy dhe dy veshë, me sytë shikoj dhe me veshët dëgjoj, nëse juve ju shqetëson fakti që po ju shikoj ikni zotëri, fshihuni e po ju ndoqa atëherë pyetmëni. Nëse ju shqetëson fakti pse ju dëgjoj, mos flisni me aq të lartë zotëri. Mendojeni pak sikur unë t’ju them juve: ç’dreqin keni që po bërtisni, a nuk e kuptoni se po më shqetësoni, po më shurdhoni. Unë me shikimin tim as nuk ju shurdhova, as nuk ju shqetësova.
– Mirë, mjaft, zhduku.
– Edhe diçka zotëri, do të iki kur të dua unë, por ju këshilloj që nëse dëshironi që të tjerët të mos ju duken fajtor pse ju shikojnë pyetni veten më parë se ç’po bëni, ç’po thoni dhe si po e thoni.
Miku që prisja u shfaq tek kthesa e afërt. Ai po vështronte i habitur se si po bisedoja me një të panjohur në një lagje të panjohur dhe me tipare tepër serioze në fytyra. Zotëria nisi të thoshte diçka por unë nga ana tjetër iu drejtova mikut tim që po vinte drejt meje: “erdhe në kohë D….”… dhe u nisëm të dy drejt destinacionit tonë.
Vërejta që zotëria futi duart në xhepat e pantallonave dhe u fut brenda në kinkaleri. Teksa po i tregoja mikut tim ngjarjen arrita të mendoja por edhe të besoja se mund të ishte zonja fajtore e atij “konflikti”, pasi në inventarin e zotërisë dukej se mungonte diçka dhe në vend që t’i justifikohej zotërisë duhej t’a bind’te atë se ajo çfarë i mungon nuk është një mall apo shërbim por diçka përtej saj dhe mbi atë. Ndoshta diku brenda kafkës të kokës së tij.
