shkruan Fahri Xharra
Serbia e kishte kampin e vdekjes së hebrenjve, por falë intuitës hebraike ai kamp përmendet edhe sot. Ai kamp është i shënuar në të gjitha datotekat e krimit. Serbët i kishin edhe kampet e shfarosjes së shqiptarëve, dekada me radhë, por falë intuitës shqiptare të harresës ato janë zhdukur.
Një kontrast i madh në mes nesh dhe hebrenjve?
E dini që serbët ishin vrasësit më të mëdhenj gjatë Luftës së Dytë Botërore, ata vranë shqiptarë, boshnjakë, hebrenj, RAE… dhe vranë e vranë e në fund dolën edhe fitimtar.
Pa kaluar shumë kohë nga krimi, ne i harruam varrezat masive me shqiptarë, nga lufta e fundit. Por, ne nuk jemi hebrenj; ne harrojmë, ne harrojmë për një grusht parash, për një premtim, për asgjë.
Numri i vërtetë i të burgosurve hebrenj në Sajmishte të Beogradit asnjë herë nuk ka mundur të arrihet, sepse serbët janë specialistë të mashtrimit, sikurse ne që kurrë nuk kemi mundur të shënojmë numrin e saktë të hebrenjve që i kemi fshehur, nuk i kemi dorëzuar në kampet e vdekjes, sepse jemi të tillë, lehtë harrojmë, lehtë humbasim në mjegullat e kohës që na rrethojnë.
Ta dini se ne jemi populli i vetëm në Europë që nuk i kemi dorëzuar hebrenjtë në kampet e vdekjes, asnjë me dijen tonë. I kemi veshur, iu kemi ndërruar emrin, iu kemi dhënë plisin dhe i kemi mbrojtur.
Disa burime e cekin se më 31 janar 1942 në Sajmishte afër Beogradit ishin mbi 6.500 shpirtra që e pritnin vdekjen. Por sidoqoftë, është e sigurtë që numri i të vrarëve ishte shumë më i madh se sa shënohet.
Shifrat tregojnë që deri në fillim të luftës në prill 1941 ishin mbi 12 000 hebrenj që jetonin në Beograd. Nga kjo shifër dy të tretat gra dhe fëmijë. Ta lëmë mënjanë statistikën, porase në Sajmishte u sollën edhe fëmijët e edhe gratë hebreje. Në Sajmishte u sollën edhe hëbrenjtë e Banatit – aty jetonin mbi 2500 sish.
Pra, Sajmishte (Panairi i vjetër i Beogradit), i cili nga vjeshta e vitit 1941 ishte si “Judenlager”, vend grumbullimi i hebrenjve. Kushtet e jetës ishin të mjera, “por për njerëzit që pret vdekja e sigurtë çfarë kushtesh të kërkohen?”.
Shikoni, shumë nga ata u ekzekutuan në Jajinci (kryesisht burrat), si dhe Banjicë (në jug të Beogradit). Pas urdhërit “smoothen out”, vdekjes më të butë filluan operacionet me gaz. Ky lloj i vrasjes erdhi nga Polonia.
Nga pranvera e vitit 1942 “the “job” had been done”, puna u krye dhe vrasja dhe zhdukja e hebrenjve përfundoi. Disa dhjetra mund të kenë shpëtuar. Pra, ky ishte kampi Semlin i shfarosjes së hebrenjve.
E dini, si notues të mirë që janë serbët neve na quanin vrasës dhe bashkëpunëtorë të fashizmit dhe sa shumë shqiptarë e kanë paguar me kokë këtë akuzë; por sidoqoftë krimi i serbëve nuk harrohet.
Ne, shqiptarët e kemi vendin e nderit tek hebrenjtë për besnikërinë ndaj tyre.
Referencat:
– Photos from archive of The Museum of Vojvodina; eshumation at The Jewish Cemetery, Zemun 1944.g.
– https://www.open.ac.uk/socialsciences/semlin/en/remembering-semlin.php
– http://www.dark-tourism.com/index.php/15-countries/individual-chapters/698-site-of-the-sajmiste-concentration-camp-belgrade
– http://ejewishphilanthropy.com/staro-sajmiste-and-belgrades-neglected-holocaust-landmarks/
– http://www.arhiv-beograda.org/holokaust/concentration-camp-at-sajmiste/?lang=en
Browning, Christopher (2007). The Origins of the Final Solution: The Evolution of Nazi Jewish Policy, September 1939 – March 1942 (2 ed.). Lincoln, Nebraska: University of Nebraska Press. ISBN 978-0-80320-392-1.
Cohen, Philip J. (1996). Serbia’s Secret War: Propaganda and the Deceit of History. College Station, Texas: Texas A&M University Press. ISBN 978-0-89096-760-7.
Crowe, David M. (2000). “The Roma Holocaust”. In DeCoste, Frederick C.; Schwartz, Bernard. The Holocaust’s Ghost: Writings on Art, Politics, Law and Education. Edmonton, Alberta: University of Alberta Press. ISBN 978-0-88864-337-7.
Glenny, Misha (2011). The Balkans: Nationalism, War, and the Great Powers, 1804–2011. London: Penguin Books. ISBN 978-1-77089-274-3.
Goldstein, Ivo (1999). Croatia: A History. Montreal: McGill-Queen’s Press. ISBN 978-0-7735-2017-2.
Israeli, Raphael (2013). The Death Camps of Croatia: Visions and Revisions, 1941-1945. New Brunswick, New Jersey: Transaction Publishers. ISBN 978-1-4128-4975-3.
Kenrick, Donald; Puxon, Grattan (2009). Gypsies Under the Swastika. Hatfield, Hertfordshire: University of Hertfordshire Press. ISBN 978-1-902806-80-8.
Kurapovna, Marcia (2009). Shadows On The Mountain: The Allies, The Resistance, And The Rivalries That Doomed WWII Yugoslavia. Hoboken, New Jersey: John Wiley & Sons. ISBN 978-0-47008-456-4.
Manoschek, Walter (2000). Herbert, Ulrich, ed. National Socialist Extermination Policies: Contemporary German Perspectives and Controversies. New York: Berghahn Books. ISBN 978-1-57181-751-8
