Nga Neritan Alibali
Shumë qytetarë shqiptarë, të majtë dhe të djathtë, sipas këndvështirimeve të tyre politike, mendojnë se “zgjedhjet” e 30 qershorit, do të përcaktojë fatin e Shqipërisë për të ardhmen. Por në fakt, nëse e analizon me kujdes, 30 qershori, më shumë se fatin e shqiptarëve,duket se do të vendosi fatin e OSBE-ODIHR-it. Për të parën herë në historinë e saj, OSBE-ODIHR, ka pranuar të vëzhgojë votime dhe jo zgjedhje, pa pjesëmarrjen e opozitës,në një vend antar të Këshillit të Europës; ku në më shumë se gjysmën e njësive të qeverisjes vendore kandidon vetëm një kandidat, ndërsa në njësitë e tjera kandidon një kandidat e gjysëm; ku votat do t’i numërojnë përfaqësuesit e partisë së kandidatit që “konkuron”; ku komisionet e përbërë nga antarët e partisë së kandidatit, do të shpallin fitues kandidatin e partisë së tyre; ku vet kandidati që ka kandiduar për të fituar,në fakt, e ka fituar garënshumë kohëpërpara hapjes së qëndrave të votimit, të cilat do të konfirmonin qoftë edhe formalisht, fitoren e kandidatit të partisë që ka organizuar “zgjedhjet”. Duke pranuar të monitorojë këto “zgjedhje”, OSBE-ODIHRka treguar një kurajo të madhe dhe duhet përshëndetur.Duhet përshëndetur dhe jo paragjykuar. Pas tërheqjes së Këshillit të Europës, misioni vëzhgues i OSBE, mbetet i vetmi mision ndërkombëtar në terren,i cili ka për detyrë t’i bëjë të ditur gjithë botës se çfarë po ndodh me “zgjedhjet” në Shqipëri. Me 174 vëzhguesit e saj nga 33 vende, Misioni, pretendon të mbulojë të gjithë sipërfaqen e vendit, me më shumë se 5400 qendra votimi, në kushtet e një situate të ndezur politike, me rrezikshmëri të lartë përsa i përket sigurisë publike. Jo vetëm kaq, por misioni i OSBE-ODIHR, ka besim të plotëqë në këto kushte, do tëarrijë të japënjë vlerësim të saktëe të drejtëpër vlefshmërinë ose jo të“zgjedhjeve”.Ashtu qoftë! Zoti e ndihmoftë! Për të përmbushur misionin e tyre fisnik, përfaqësuesit e OSBE-ODIHRkanë rikonfirmuar përdorimin e metodave klasike të vëzhgimittëvotimeve në terren, duke kontrolluar mbarëvajtjen e proçesit deri në qendrat më të largëta tëvotimit në vend, monitorimin e komisioneve të votimit e grupeve të numërimit, si dhe situatën e rendit e të qetësisë dhe sjelljen e aktorëve politikë. Kjo mënyrë proçedimi është prej vitesh e njohur dhe pa diskutim, shqiptarët i janë mirënjohës misioneve të OSBE-ODIHR që nëpërmjet prezencës së tyre në të gjitha zgjedhjet që janë zhvilluar në Shqipëri prej gati 30 vjetësh, kanë luajtur rol të rëndësishëm dhe kanë dhënë kontribut tëçmuar për zhvillimin e demokracisë në vend.Por, mënyrat klasike të monitorimit të votimit nga vëzhguesit e pavarur në terren, qofshin ata nga vendi apo të huaj, kanë dështuar në Shqipëri. Përgjimet e publikuara për zgjedhjet e pjesshme vendore të vitit 2016 në Dibër dhe për zgjedhjet e përgjithshme të vitit 2017 në Durrës,treguan se deformimi i votës bëhet kohë përpara se njerëzit të shkojnë në qendrën e votimit.Dhunuesit e votës së lirë të qytetarëve u dëgjuan të përdornin metoda presioni, frikësimi e joshjeje krejtësisht të panjohura për vëzhguesit ose misionet e vëzhgimit.Në zgjedhjet e pjesshme për kryetarin e Bashkisë së Dibrës, në vitin 2016, morën pjesë268 vëzhgues, shqiptarë dhe të huaj. Dhe, sipas raportit të tyre të publikuar pas përfundimit të proçesit, zgjedhjet ishin realizuar “sipas standarteve”. Megjithëse kishin monitoruar intensivisht në teren, vëzhguesit, të huaj dhe shqiptarë, nuk kishin marrë vesh fare se çfarë kishin bërë zyrtarët e të gjitha niveleve të partisë në pushtet për të deformuar votën e lirë. Madje ata nuk kishin asnjë dijeni që opozita kishte dorëzuar padi penale në prokurori për abuzuesit e votës dhe prokuroria, madje para ditës së votimit, kishte vënë në përgjim një numër të madh të paditurish. Metodat e sofistikuara të vjedhjes së vërtetuar të votave në Durrës e Dibër, të cilat kapërcyen me lehtësi vigjëlencën e vëzhguesve të zgjedhjeve në terren në vitet 2016 dhe 2017; mosrealizimi nga qeveria i parakushteve për zgjedhjet e 30 qershorit sipas standarteve demokratike, siçjanë mospjesëmarrja e opozitës në zgjedhje, garimi pa kandidatë alternativë në më shumë se gjysmën e bashkive apo me aternativa fallco në pjesën tjetër; përplasjet institucionale dhe kriza politike dhe kushtetuese që mbizotëron vendin; makthi i maxhorancës për të arritur një përqindje të pëlqyeshme të pjesmarrjes në votime nëpërmjet metodave të kërcënimit të të punësuarve apo të shtresave të popullsisë me varësi sociale apo institucionale, të drejtëpërdrejtë ose të tërthortë nga shteti, e vënëOSBE-ODIHRpara një misioni të vështirë. A do t’i njohë ajo votimet e 30 qershorit si “zgjedhje” të lira dhe të ndershme, brënda standarteve europiane”? A do ta quajë ajo këtë proçes votimi si “një hap para, krahasuar me zgjedhjet e mëparëshme”?A do ta vlerësojë ajo pozitivisht qeverinë shqiptare për “përmbushjen e detyrimeve që Kodi Zgjedhor përcakton për institucionet publike”? A do ta lavdërojë ajo KQZ-në për “përmbushjen e plotë të detyrimeve ligjore që burojnë nga ligji, në zbatim të dekretit të presidentit për shpalljen e datës së zgjedhjeve”? Nuk kemi si ta dimë dhe nuk kemi si ta marrim me mënd. Sepse, më 1 korrik, OSBE-ODIHR është e detyruar apo e dënuar të zgjedhë midis dy alternativave: Të përcaktojë,duke u mbështetur në preçedentin shqiptar të 30 qershorit, njëmënyre të re perceptimi të parimeve të demokracisë si bazë për vlerësimin e zgjedhjeve nëmisionet e saj të ardhshme në Ballkan e më gjërë, apo t’i qëndrojë besnike traditës së saj të standartit të demokracisë, sikurse ka bërë deri më sot?Nga qëndrimi i saj varet rikomfirmimi i vlerave të demokracisë liberale dhe shtetit të së drejtës, jo vetëm në Shqipëri, por në të gjithë botën. Nga qëndrimi i saj varet vet fati i saj si një organizatë që mbron dhe promovon të drejtat politike si pjesë të katalogut të lirive dhe të drejtave universale tënjeriut në kontinentin europian.
