Nga Dorian Koçi
Rivlerësimi i traditës.
A mund të krijojmë një lidhje organike mes imazhit dhe fjalës në kulturën shqiptare? Sa mundësi ka që tërthorazi fjala ka ndikuar te imazhi apo dhe anasjelltas? Tabloja “Te korrat” nga Zef Kolombi, na pasqyron një pejsazh idilik diku në një fshat shqiptar, ku shquajnë duajt e mbledhur të grurit, fusha e porsakorrur e gjitha në të verdhë dhe një pemë gjithë gjelbërim që dëfton jetë. Një tablo e mrekullueshme që na e bën më të afërt ndjesinë e muajit korrik me etimologjinë e tij në shqip.
Por ky përfytyrim do ishte i vakët nëse nuk e ilustrojmë me vargjet e poetit A.Z.Çajupi “Korriku”. Çajupi përpos përshkrimeve poetike me një gjuhë të thjeshtë të ndikimeve që kishte korriku në jetën sociale të shqiptarëve të atëhershëm nuk harron të shkruajë dhe për ndikimet që mund të ketë në jetën e tyre politike duke iu kujtuar ngjarjet e Revolucionit Francez. Në kulturën shqiptare fjala dhe imazhet mund të lidhen për të krijuar një mozaik të tërë kulturor dhe për të mos marrë hua në kalendaret tona kulturore autorë dhe piktorë të huaj por mund të fillojë rivlerësimi i traditës sonë.
Korriku
Na erdhi korriku prapë,
me grurë të ri, me vapë.
Mirë q’erdhr, o korrik,
gjithë bota të ka mik,
të duanë varfëria,
se s’vdes njeri nga uria.
Korriku, si flak’ e drizit,
na ngroh palcën e kurrizit.
0 korrik, o faqezjarr,
gjithë lule, gjithë bar,
dhe me pemë barrë-barrë,
s’dimë ç’të hamë më parë.
Në korrik piqen me radhë
pjeshkë, mollë, thanë, dardhë;
kur afrohet korriku,
zë të piqetë dhe fiku.
Nga gjithë pemët e tjera,
fiku na mbiftë te dera,
se gjersa ka shporta fiq,
gjithë bota janë miq…
Me shpresë të këtij muaj,
punëtor, puno e vuaj,
të punojmë që të gjithë,
të mos mbetemi pa drithë,
se në këtë muaj zoti
na kërren nga tërë moti.
Ata që kanë punuar,
në korrik janë të gëzuar,
Se në këtë deli muaj
nuk ka lëmë pa duaj.
Vjen korriku, punëtorë,
mirrni drapërin në dorë,
të korrij kush ka punuar,
kush ka mbjell’ e ka lëruar.
Dilni, dilni nëpër ara
e shihni, ç’ka bërë fara:
shikoni një koqe gruri,
se sa koqe, grurë pruri.
Shikoni kallinjt’ e verdhë,
në korrik duhenë mbledhë.
Shihni, shihni kur fryn era,
kallinjtë, lozin si shqerra;
me diell, kur fryn veriu,
si floriri ndrit kalliu,
fusha, ara, palë-palë,
duken si deti me valë.
Fush’ e gjatë, fush’ e gjerë,
pse më bën të qaj ngaherë?!
Me djersën e varfërisë
gjith’ arat e Shqipërisë
vaditen, e gjë s’kërrejnë,
se të huajt’ i rrëmbejnë!
Shqipëtari, dëm e kotë,
punon gjithnjë për botë;
arat që mbjell, ngaherë
vjen’ e i korrin të tjerë!
0 korrik, o faqezjarr,
je dukur dhe luftëtar:
në Francë, kush nuk e di,
u ngre vëndi për liri;
në korik lufta u zu,
u bë gjaku gjer në gju…
kryengritjet q’u bënë,
prej korriku janë zënë;
se zjarrë që ndez korriku,
nuk’ e shuan dot armiku;
se dielli është i ngrohtë,
ndez gjakun në gjithë botë.
Gjaku i trimit vërtetë
për liri ndizetë vetë,
gjaku yt, o shqipëtar,
s’të ndizet as në behar!
Të ndeztë vap’ e korrikut,
t’i biesh në kok’ armikut!
A.Z.Çajupi
