shkruan Fahri Xharra
Si e shihni në foton e mësipëme, kështu dukej shkrimi Yllirik i Shën Jeronimit, nga i cili u frymëzua Kirili dhe Metodi, të cilët me urdhër të Bizantit e krijuan alfabetin kishtar për Moravinë (Çekia dhe Sllovakinë e sotme) në shekullin IX. Por, pa e zgjatur shumë, shkrimi i Shën Jeronimit dhe ai i Kirilit ishin me origjinë Pellazge-Frigje.
(There’s many theories on the appearance of the Glagolic script, from the presumed Pelasgo-Phrygian origin, Linear A-B/ Etruscan scripts, “Syriac” hypothesis, through that of the renowned doctor and scholar St. Jerome (lat. Hyeronimus) of the 4-5-th century, to the authentic narrative of the tëo learned brothers from Macedonia, SS. Cyril & Methodius and the modern claims of the national-politicized 20th century scholars).
Cilët ishin Kirili dhe Metodi?
Thuhet se ishin grekë, por jo. Ata ishin dardanë që jetonin në Selanik (Κύριλλος και Μεθόδιος) dhe si zakonisht në literaturë dhe histori, çka ishte bizantine ishte domosdoshmërisht greke, gjë që nuk është e vërtetë. Thuhet se ata e kanë përhapur shkrim-leximin në mesin e sllavëve analfabetë në Principatën e Moravisë (Ћирило је рођен 827. или 828., а Методије 815. или 820. године) [1] браћа из Солуна, који су ширилиписменост и хришћанство међу неписменим Словенима у Великоморавској кнежевини и Панонији.Својим радом они су помагали културни напредак Словена због чега су остали упамћени као “словенски апостоли”. Они су направили глагољицу, прво писмо Словена).
Pra, glagolica u bë për sllavët e Moravisë. Ata ende ishin paganë dhe qëllimi i përhapjes së ortodoksizmit u solli edhe shkrim-leximin.
Kirili fliste shumë gjuhë, mes të cilave arabisht dhe hebraisht.
Sipas asaj që shkruhet në “Žitiju Ćirilovom” dhe “Žitiju Metodijevom” nga knezi i Moravisë Rastislavi (842-871), u kërkua që Bizanti të dërgonte misionarë për gjendjen e fesë te populli i tij, me qëllim që ata të largohen nga paganizmi; dhe me një gjuhë që për popullin është e kuptueshme. Pra, glagolica u bë për sllavët e Moravisë. Ata ende ishin paganë dhe qëllimi i përhapjes së ortodoksizmit u solli edhe shkrim-leximin.
Pra, Kirili dhe Metodi u angazhuan dhe e bënë alfabetin “glagolik” për atë pjesë sllave.
Galgolica kishte 42 shkronja, pse?
Sot dhe atëherë vetëm gjuha çeke i ka 41 germa (Alfabeti çek i ka edhe sot 41 shkronja, nga të cilat rreth njëzetë janë shenja specifike për gjuhën e tyre (Russian alphabet consists of 33 letters). Alfabeti rus ka 33 gërma. Ai bullgar 30 (Bulgarian number of letters to 30).
Si lindi cirilica e serbëve?
Edhe serbët janë të vonshëm sa i përket shkrim-leximit. Pa hyrë në shkrimet dhe botimet e tyre vetëmashtruese dhe fallsifikuese të tregojmë se shkrimin e tyre që quhet “Çirilica e Vukit” (Вукова ћирилица) është një variant i shkrim cirilik rus, të cilin e zhvilloi gjuhëtari serb (me prejardhje shqiptare) Vuk Karaxhiq, në gjysmën e parë të shekullit XIX, i cili i ka 30 shkronja.
Deri në fund të shekullit XVIII serbët shkruanin me një slavenosrbski shkrim arkaik, i cili ishte i njohur vetëm për shtresën kishtare dhe pak i kuptueshëm për popullin e tij (славеносербски, архаични језик свештенства и виших слојева, тешко разумљив обичном народу.) Shkruhej në çiriliken serbe, në të cilën nuk ishin të gjitha shkronjat e gjuhës serbe. Vuk Stefanoviq Karaxhiqi në vitin 1818, e krijoi azbuken (alfabetin) serbe. Nga alfabeti rus ai i largoi ato shkronja që nuk gjenin shprehje në gjuhën serbe: и, ю, й, ъ, ь, щ, я dhe i futi 6 shkronja tjera (po ashtu të huazuara): ћ, ђ, љ, њ, ј, и, џ, shkronjën “j” e mori nga latinishtja dhe atë џ nga çirilica (kishtare).
Pra, thëniet e tyre që çirilicën ua krijoi Kirili dhe Metodi, bien në ujë, se atëherë kur Kirili e shkroi “glagolicen” serbët nuk egzistonin, por ishin sllavët një konglomerat fukarenjsh ardhacakë në shërbim të Bizantit.
Në harta të vjetra apo të falsifikuara, kur të shihni të shkruar Servia, ta dini se është menduar vetëm në ortodoksi.
Kush ishte Shën Klementi?
Sipas Arqipeshkvit Dhimitri Homatian Shën Klimenti ishte nga Myzia. Myzët ishin dardanët e veriut deri të rrjedha e Danubit. Pastaj shkruhet: “Kur Kirili dhe Metodi udhëtuan në Moravi ata e morën me veti edhe Klementin, familjarin e tyre. Klementi ishte në shoqërimin e tyre edhe gjatë udhëtimit në Romë.
Të shkruajmë që Kirili, Metodi, Klementi dhe Naumi ishin dardanë dhe i shërbyen verbërisht ortodoksisë e posaçërisht sllavëve të porsa ardhur. Kryesisht ata punuan për shtetin e parë sllav në Ballkan, Bullgarinë dhe vazhdimisht për sllavët tjerë, deri në Rusi.
Sipas Shën Naumit, ai së bashku me Klementin punuan së bashku në përkthimin e shkrimeve të shenjta me alfabetin e krijuar nga Kirili dhe Metodi. Sipas Naumit “vëllezërit e shenjtë” Kirili, Naumi dhe Angelariusi u vendosën në Bullgari, sepse ishin të sigurtë që Bullgaria iu dhe strehim dhe paqe në punën e tyre (Anuario Pontifico “Kronikë e Papatit”).
Mbreti Borisi I i Bullgarisë u siguroi atyre që i përmendëm shtëpi dhe kushte pune në Devoll (Shqipëria e stotme) dhe Ohër. (Devolli dhe Ohri ishin në kohën e Borisit I të sunduara nga bullgarët).
(As bishop, Kliment was titled in several different ways – of Tiveriopol and Velichki. In the Vatican library I discovered documents of Aristarhi Stavraki – great logothetes of the Constantinople Patriarchate, who had for decades been making lists of the eparchies , including that of Velegrada (Berat in Albania) and Kanina, Northern Epirus. There I found the name of Kliment with the date of his death – July 25, 916).
Referencat e rekomanduara:
“Handbook of Old Church Slavonic” by R. Auty, 1977.
“Hrvatsko-Glagoljska Knjiga o Esteri” by Vesna Badurina-Stipčević.
“Origin And Development Of Writing” by Petar Hr. Ilievski,
https://bnr.bg/en/post/101048956/st-kliment-man-of-letters-devoted-to-christianization.
Gjakovë, 24.09.21
