shkruan Fahri Xharra
Heronjtë e Trojës me fiset e tyre, të cilët shpëtuan nga shkatërrimi, u shpërngulën për në Europë. Ene Dardanidi u vendos në Itali, ku pasardhësit e tij themeluan Romën dhe më vonë Perandorinë Romake. Kurse i nipi i tij, Briti, u vendos në Angli. Por, atje gjeti popullsinë, e të njëjtit gjak të tij, që kishte krijuar Albionin, siç quhej Anglia e lashtë. Kurse Briti i dha këtij shteti emrin e tij, Britani dhe ndërtoi Londrën, nën shembullin e Trojës, duke e quajtur Troja e re (Albanët me famë një mijëvjeçare – Elena Kocaqi).
Këta popuj e dinin fare mirë nga e kishin prejardhjen. Kur Çezari, i cili rridhte nga familja e Eneas, pushtoi Britaninë, në vitin 55 p.k., i dërgon letër mbretit të Britanisë, që të nënshtrohet pa luftë, përgjigja që mori nga mbreti Kasabeli, ishte e tillë: “Kërkesa jote Çezar është skandaloze, derisa i njëjti gjak aristokratik i Eneas rrjedh si te romakët dhe te britanikët dhe i njëjti zinxhir gjaku na lidh ne, i cili duhet të jetë një urë miqësie dhe këtë duhet të na kishe kërkuar ne, dhe jo sllavërinë” faqja 53. Po ashtu Çezari e dinte lidhjen me britanikët dhe thoshte: “Në të vërtetë ne, romakët dhe britanikët kemi të njëjtën origjinë, sepse rrjedhim nga raca trojane. Babai ynë i parë pas shkatërrimit të Trojës ishte Enea. Briti, që kishte baba Selvin, djalin e Asganit, djalit të Eneas” faqja 47.
Shën Albani ishte martiri i parë i krishterë në Britani. Besohet që vdiq rreth vitit 304, gjatë kohës së Dioklecianit. Karriera e tij e krishterë ishte shumë e shkurtër, sepse u egzekutua nga Romakët gati fill pas konvertimit. Atij iu këput koka. Në literaturën kishtare si të asaj katolike, anglikane dhe orthodokse nuk shpjegohet drejt që ky ishte një alban
“I am called Alban and I worship and adore the true and living God (Më quajnë Alban, punoj dhe e adhuroj të vërtetën e Zotit që jeton)”-, ishin fjalët e tij para ekzekutimit.
Në literaturën kishtare e shpjegojnë gabimisht, që emri i tij rrjedh nga fjala latine “albus” i bardhë “ (his name is derived from the Latin word “albus” which means “white” – Orthodoxy’s Western Heritage: St. Alban the Martyr).
Albani u nderua si shenjti i parë britanik dhe vendvarrosja e tij u shndërrua në vend pelegrinazhi.
Albani ishte njeri i zakonshëm, i cili bëri gjëra të jashtëzakonshme dhe vazhdon edhe sot të jetë frymëzues.
Historia e Albanit është e shënuar jo vetëm për atë që na sjell në kohën e fillimit të krishterimit, i cili ishte i ndaluar, por edhe në atë se me çfarë qëndrimi e mbrojti atë .
Albani ka jetuar në fillim të shekullit të tretë në qytetin romak të Verulamiumit, mu aty ku sot është Katedralia me emrin e tij.
Vdekja e e tij lidhet me datat, kur perandorët e tmerrshëm i publikuan ediktet kundër Krishterimit. Perandori Diokleciani në vitin 303 e kishte shpallur ediktin e ndalimit, kurse në vitin 313 perandorët (me prejardhje ilire) Konstantini dhe Licinusi e kishin shpallur Ediktin e Milanos, zyrtarizimin e Krishtërimit.
Viti 304 është i njohur si viti i ndjekjes së përgjakuri të krishterëve me urdhërin e Dioklecianit (edhe ky me prejardhje ilire).
Duhet cekur se gati të gjithë shpërndarësit e krishtërimit në kohën e Dioklecianit dhe më vonë nëpër Europën Veriore e Qendrore ishin albanët, të cilëve nuk iu dihet emri i vërtetë. (me siguri në arkivat e kishave të ndryshme edhe janë).
Në Zvicër “Albanifest” është festa më e madhe vjetore që mbahet për nderë të Shën Albanit, në qytetin historik të Winterthurir, ku Albani është patroni i të shenjtërve.
