…u vërejt se në Prefekturën e Follorinës dhe Aridea përveç gjuhës shtetërore, greqishtes ende fliteshin nga banorët maqedonishtja, vllahishtja, shqipja, turqishtja, romishtja dhe dialekti i gjuhës greke, e folura nga refugjatët të ardhur nga Deti i Zi.
Nga Arben Llalla
Studiuesi arbëresh prof.dr. Antonio Bellushi shkruan në librin e tij: “Ricerche e studi tra gli arberori dell’Ellade”, se në Follorinë janë tetëfshatra që flitet ende gjuha shqipe nga banorë si: Bell-Kamen (Dhrosopigji), Negovan (Flamburon), (Idhrusa), Kotori Ano (Ano Ydhrusa), Lehovo (Lehovo), Negoçan (Niki), (Tripotamos), Mahalla (Tropaiohos) (në kllapa janë emrat e sotëm të fshtrave, shën. A.Ll.).
Shkrimtari dhe publicisti grek Dhimitri Lithoksus jep të dhëna për 18 fshatra të Follorinës që banoheshin nga shqiptarët myslimanë dhe ortodoksë para se të vinin refugjatët në vitin 1924. Fshatrat që sjell Dhimitër Lithoksu në studimet e tij janë: Vartolom (Agjios Vartolomeos), Vineni (Pili), Vapçini (Himadhon), German (Agjios Germanos), Kleshtino Gorno (Ano Klinees), Kleshtino Dolno (Kato Klines), Kotori Gorno (Ano Ydhrusa), Kotori Dolno (Kato Ydhrusa), Elovo (Elatias), Klabuçishta (Poliplatono), Mahalla (Tropaiohos), Bell-Kamen (Dhrosopigji), Negovani (Flamburon), Negoçan (Niki), Pleshevica (Kollhiki), Popli (Lefkonas), Rambi (Lemos), Hinshko (Hinskon).
Gjeografi shqiptar prof. dr. Selman Sheme në një studimin e tij shkruan se më 1912, në Kazanë e Follorinës kishte 22 fshatra me shqiptar të krishterë. Por, në shkrimin e tij profesor Sheme nuk na jep emrat e fshatrave apo të dhëna të tjera të mjaftueshme, megjithatë ai është më afër si numër për fshatrat shqiptarë pa përcaktimin e besimit fetar nga të dhënat që do t’i paraqesim më poshtë.
Nga kërkimet që kam bërë në disa biblioteka dhe arkiva të huaja na dalin 20 fshatra të prefekturës së Follorinës që kanë qenë banuar nga shqiptarët ortodoksë dhe myslimanë, të cilët pas viteve 1912, dalëngadalë i kanë braktisur këto vendbanime ose janë asimiluar nga presionet e shtetit grek dhe në vend të tyre qeveritë greke kanë vendosur refugjat të ardhur nga Azia e Vogël dhe vllehë.
Në vitin 1993, Komisioni Evropian financoi një studim për Prefekturën e Follorinës në lidhje për përdorimin e gjuhëve të pakicave në këtë pjesë të Greqisë së Veriut. Studimi u krye në terren në shator 1993, dhe u vërejt se në Prefekturën e Follorinës dhe Aridea përveç gjuhës shtetërore, greqishtes ende fliteshin nga banorët maqedonishtja, vllahishtja, shqipja, turqishtja, romishtja dhe dialekti i gjuhës greke, e folura nga refugjatët të ardhur nga Deti i Zi.
Ky studim përfshiu 72 fshatra nga 139 që janë në këtë rajon dhe u krye nga Riki Van Boechoten, profesoreshë e Historisë, Arkeologjisë dhe Antropologjisë në Universitetin e Thesalisë në Greqi. Autore e disa punimeve shkencore dhe librave rreth historisë dhe antropologjisë. Gjithashtu në këtë studim mori pjesë Helleen van nder Minne. Studimi në fjalë ju paraqit Komisionit Evropian me titull: “Gjuhët e pakicave në Greqinë Veriore, vizitë studimore në Florina dhe Aridea, shator, 1993”. Nga ky studim doli se ende në 3 fshatra të prefekturës së Follorinës banojnë shumicë shqiptare dhe në 3 të tjerë janë pakicë.
Më poshtë, po sjellim shënime të bërë ndër vite nga studiues të huaj rreth numrit të banorëve, përkatësisë kombëtare dhe fetare. Këta studiues shpeshherë i paraqitnin banorët në bazë të interesave politike të shteteve që i financonin rreth kërkime për regjistrimin e popullsisë në prefekturën e Follorinë.
Fshatrave u janë ndërruar emrat pas vitit 1924 e deri më 1928, ku edhe përfundojë ky proces.
Së bashku me ndryshimet të emrave të fshatrave filloi procesi edhe të ndryshimi të mbiemrave të familjeve jogreke.
Shumë fshatra nga luftërat ballkanike, botërore dhe dhuna që ushtronte shteti grek janë zhdukur nga harta, pra nuk ekzistojnë më. Banorët e tyre për t’i mbijetuar këtyre ngjarjeve kanë emigruar në Evropë, Sh.B.A ose në vendet fqinje me Greqinë si në Shqipëri, Maqedoninë e Veriut dhe Turqi. Këto fshatra mund t’i gjejmë sot vetëm nëpër kujtesën e historisë, atëherë kur popujt e etnive dhe besimeve fetare të ndryshme jetonin së bashku në paqe.
