Nga Ermal Mulosmani
Teatri Kombëtar ngjan të jetë beteja më e vështirë e Kryeministrit Rama në gjithë historinë politike të tij prej viti ‘98 e deri sot. Ajo nuk është vetëm një histori korrupsioni e larje parash nga ana e pushtetarëve por as edhe vetëm histori mbrojtjeje vlerash teatrore, muzeale, historike etj etj nga ana e mbrojtësve të Teatrit…
Qysh në nisje, një antipati reciproke, aspak e fshehur, vihej re në mes komunitetit të Teatrit dhe taborrit ministror me në krye Edi Ramën. Ministri i atëhershëm i Kulturës dukej që nuk gëzonte aspak respekt për punën dhe vlerat artistike të aktorëve të Teatrit Kombëtar. Përkundrazi, një lloj përbuzje dhe ironie përshkonte të gjitha fjalimet dhe diskutimet publike të tij në ato kohë. Në bisedat e tavolinave, sigurisht, kjo ironi ishte edhe më përtallëse, më agresive. Kalonte në delir artistik.
Ilaçin u gjet kur u paraqit platforma e Reformës në Teatër që u hiqte “rrogën” dhe “ofiqin” aktorëve të mëdhenj dhe paguante vetëm projektet fituese.
Kam qenë në ato kohë pjesë e grupit që merrej me atë ligj dhe e di entuziasmin e ish-Ministrit për të. Thelbi i ligjit reformues ishte mirëpërdorimi i parave publike dhe çuarja e tyre tek ata që punojnë dhe jo tek ata që sipas Ministrit -por edhe nesh që e shkruam- “kapardiseshin klubeve dhe paguheshin për emrin e dikurshëm”.
“Kjo është ide brilante”- thoshte Rama në ato kohë. Kishte të drejtë dhe e shndërroi në kauzë personale që po rrezikonte gjithë qeverinë e atëhershme.
Bashkë me ligjin u diskutua edhe shembja e ndërtesës së Teatrit. Jo pa arsye. Aktorët u frustruan, dukej sikur ky përveç rrogave do i linte edhe pa “shtëpinë e tyre të përjetshme”.
Nga ajo periudhë debatesh janë të mirënjohura shpërthimet aktoreske të Edi Ramës kur u hakërrehej artistëve :“Çfarw do fusni atje aman, çfarw do fusni? Brekët e Violeta Manushit do fusni?! Bëjini brekët e Violeta Manushit monument kulture”!
Po aq e njohur është edhe replika e menjëhershme e qesharake e Luftar Pajës: “Ato brekë janë brekë të arta”.
Qëndrimi ndaj brekëve të Violeta Manushit i erdhi për shtat Kryeministrit. Luftar Paja dhe replika e tij ishin simboli i diferencës mes Ramës dhe komunitetit. Për hir të së vërtetës edhe nga pikëpamja aktoriale interpretimi i Ramës ishte ku e ku më i mirë se i Luftarit patetik e demode.
Pra, vlerat historike, muzeale të 50 vjetëve teatër degraduan në diskutim për brekët e Violetës.
Për fatin e madh të komunitetit teatror, Edi Rama, sigurisht i pambështetur në qëllimet e tij nga Kryeministrat e radhës, e la për një kohë te dytë shembjen e Teatrit dhe bashkë me të edhe të “teatrorëve patetikë”. Si duket koha e dytë ka ardhur tashmë.
Me protagonistë të rinj por edhe ide të reja.
A duhet shembur Teatri Kombëtar? Sipas çdo logjike normale PO! Duhej shembur edhe atëherë, në 2002-shin.
Godina është e vjetëruar, pa asnjë vlerë arkitekturore, demode, pa infrastrukturën e domosdoshme dhe e degraduar totalisht. Çdo ide për shembjen e këtij Teatri Kombëtar dhe ndërtimin e një të riu duhej të zgjonte enuziasmin e çdo teatërdashësi e ca më tepër të aktorëve të tij.
Atëherë pse ka një kundërshtim masiv ideja e shembjes së tij? A kanë farë baze kundërshtimet për shembjen e karakatinës ekzistuese?
Sigurisht që po, kanë të drejtë. Kanë të drejtë sepse pas propozimit qëndron njeriu që më së paku vlerëson Tetarin shqiptar, historinë dhe protagonistët e tij. Gjuha e vetme e sinqertë e Edi Ramës së vitit 2002, tregon gjithë ndjenjat e tij për vlerat historike të Teatrit Kombëtar shqiptar.
“Gjithëçka mund të futet aty janë brekët e Violeta Manushit”! -tradhtoi veten Edi Rama atëherë.
Këtu flen lepuri, vetëm këtu.
Edi Rama nuk mendon se aty ka diçka për të ruajtur. Asgjë.
“Teatri mund të jetë kati i parë i një ngrehine shumëkatëshe ku ca budallenj patetikë mund të shohin farsën e ca aktorëve bajatë të shkollës së komunizmit. Le ta kenë, aq meritojnë. Ndërsa Tirana jo, Tirana meriton të ketë vizionin tim të shekullit 22”!
Siç ndodhi me ish Kinema Republika-n.
Në fund të viteve 90, në korridoret e Ministrisë së Kulturës gjendej gjithmonë një djalë i ri me një dosje në dorë në pritje të projektit të tij për rehabilitimin e kinemave të kryeqytetit. Quhej Alban Xhillari dhe spikaste me vullnetin dhe dashurinë e tij për kinemanë… Të gjithë e donim Albanin, na dukej idealist. Por Ministri i Kulturës e donte ca më shumë… Pritjet e gjata e durimmëdha të tij u shpërblyen. Një ditë morëm vesh që Albani do të ribënte edhe kinema Republikën me fonde shtetërore si pjesë e nxitjes së rikthimit të kinemave tek spektatori…Pra Ministri do i jepte një financim shtetëror për rehabilitimin e Kinema Republika…Ishte viti ’99!
Një vit më vonë, Ministri që inicioi projektin për rehabilitimin e Kinema Republikës u bë Kryetar i Bashkisë së Tiranës. Albani, ish djali pasionant i kinemasë u bë ndërtues. Dhe kinema “Republika” përfundoi në një godinë shumëkatëshe xhami si më poshtë…Duhet të kesh kujtesë të fortë ta kujtosh “Republikën”.
Ndryshimi i Albanit ishte pothuaj sa ndryshimi i Kinema Republikës…
Kjo është arsyeja e vërtetë se pse aktorët kundërshtojnë shkatërrimin e Teatrit Kombëtar. Që mos t’u humbë nami e nishani si kinemasë së famshme.
Sapo Edi Rama të spejgojë sesi u shndërrua ish- Kinema Republika në gradacelë pa asnjë gjurmë kinemaje fiton të drejtën të bëhet i besueshëm edhe në seriozitetin e çështjes së Teatrit Kombëtar.
