shkruan Fahri Xharra, Gjakovë
Hovi i ekspansionizmit serb, i nxitur nga miti i Kosovës, përfundimisht u ndal nga lufta e armatosur e shqiptarëve dhe ndërhyrja ushtarake perëndimore kundër makinerisë shfarosëse ushtarake serbe. Mirëpo, është për të ardhur keq se edhe sot e kësaj dite politika e Serbisë, kisha ortodokse serbe, fatkeqësisht edhe pjesa më e madhe e kombit serb, ndaj Kosovës si shtet, nuk po mund të çlirohen nga fryma ekspansioniste e mitit të Kosovës. Ky mit po vazhdon ende ta mbajë peng Serbinë dhe të ngadalësojë procesin e integrimit të Ballkanit Perëndimor.
Graçanica e tashme gjendet në themelet e një kisheje më të vjetër, në të cilën ka qenë selia e ipeshkvisë së Lipjanit. Kisha e Graçanicës (objekti më i vjetër i konstatuar) është themeli i bazilikës tri pjesësh të Bizantit të hershëm. Siç shkruan edhe akademiku Mark Krasniqi në librin “Rrënjët tona etnike”, Prishtinë, 2002 f. 219-220 Graçanica, Patrikana e Pejës, Levishka në Prizren e e kështu me radhë janë ndërtuar në kohën e sundimit bizantin para ardhjes së serbëve.
T’i kthehemi të kaluarës, në vitin 1899, kur u hap konsullata serbe në Vilajetin e Kosovës në Prishtinë. Ta mendojmë mirë që pas 20 vjetësh do të mbahej Konferenca e Londrës; këtë e dinin serbët, po këtë e dinin edhe turqit osmanë. Sa ishin shqiptarët të njoftuar me atë se çka do të ndodhte me ne?
Ishin, po si jo, por jo të pagatitur në mënyrë diplomatike. E vetmja përkrahje ishte Austro-Hungaria.
Qëllimi i hapjes kësaj konsullate ishte përgatitja e Evropës me shpifjet më të tmerrshme për shqiptarët. Kur flitet nga vendi i “ngjarjes” është më e besueshme. Konsullata e Prishtinës e mbulonte një territor më të gjerë se sa Kosova dhe Metohija. Qendra e pushtetit otoman për Vilajetin e Kosovës ishte në Shkup. Për çudi, Perandoria otomane iu mundësoi serbëve që me konsullatën e Prishtinës të mbulohej Kosova, Sanxhaku dhe krahina e Rashkës.
Hapja e konsullatës në Prishtinë (1889) e shënoi fillimin zyrtar te pranisë së Serbisë në Kosovë, megjithëse
“jeta e serbëve nuk u përmirësua aspak” shkruan historia serbe.
Sipas shtypit serb, për konsuj ishin zgjedhur njerëzit më të zgjuar të Serbisë e ndër ta ishte edhe intelektuali Milan Rakiç (si konsull 1909-1911).
E rëndësishme është për njoftim të lexuesve që në Manastirin e Graçanicës është edhe Afreska e Simonidës (gruaja e pestë e Kryepeshkopit Milutin Nemanjes); afreskë të cilën me urdhrin e Milutinit u vizatua në vitin 1310. Afreska që nga vitin 1321 ishte dëmtuar (hekja e syve të Simonidës). Por, Milan Rakiçi gjatë kohës sa ishte diplomat e shkroi vjershën “Simonida” (me nëntitull “Afreska e Graçanicës”), e cila në përkthim të lirë nga Mark Krasniqi (Gjurmë e gjurmime, f.157) tingëllon kështu:
“T`i nxorën sytë e bukura pikturë!
Një natë shqiptari, i mbrojtur nga terri
Në kishën e vjetër aty mbi mur
Me majë të thikës të dy sytë t’i their”
“Poezia e Rakiçit, deri më tani është botuar dhe ribotuar me mijëra herë në forma të ndryshme”,- shkruan Mark Krasniqi në librin e tij “Gjurmë e gjurmime” (1979, Prishtinë), madje edhe në në libra leximi, në lekturën shkollore, në antologji e të tjerë. E tërë kjo me qëllim të paraqitjes së shqiptarëve ashtu si donin serbët përballë botës.
Madje, edhe sot e kësaj dite shumë turistë që e vizitojnë manastirin e Graçanicës, me dëshirë të madhe e presin ta shohin Simonidën pa sy, sepse ata qysh në bankat shkollore e kanë mësuar këtë “krim” të shqiptarëve.
Po sot, në këtë kohë të përgjumjes se madhe të shqiptarëve, çka flitet për Simonidën, bukurinë e gjymtuar nga shqiptarët? Me çfarë bindje largohen turistët e huaj (të botës) që domosdoshmërisht e vizitojnë Graçanicën. Eh, e dimë shumë mirë ndjeshmërinë e tyre ndaj këtyre “krimeve”.
I vetmi që e ka nxjerrë para botës të vërtetën për sytë e Simonidës ishte Akademiku Mark Krasniqi, i cili që në vitin 1979 e botoi librin “Gjurmë e gjurmime” dhe e dha të vërtetën duke përgënjeshtruar mashtrimin serb të Milan Rakiçit.
“T’i nxorën sytë e bukura pikturë!
Një natë shqiptari, i mbrojtur nga terri…” e tmerrshme, si rrenë e lëre më t’ishte e vërtetë.
Konstanitin Jireçek (Istorija srbe I. Beograd 1952, 190 -194) shkruan: “Kryepeshkopi Milutin i kishte nxjerrë sytë djalit të Stefanit për së gjalli, pa kurrfarë procedure gjyqësore”.
Milorad Jankoviç (revista Feljton, Beograd 1960) shkruan: “Luginës së Lepencit, nga Nerodimja, u nis Simonida me disa njerëz për në Shkup e pastaj në Selanik. Kjo nuk ishte një largim i zakonshëm, por një ikje nga hakmarrësit, hakmarrjen e të cilëve nuk e kishte merituar”.
Ishte viti 1321, kur vdiq Milutini, Simonida e gjeti rastin të ikë nga skëterra martesore. Por, megjithatë ata u hakmorën. Afreska në Graçanicë, e bukur, ashtu siç ka qenë edhe Simonida; e qetë, e palëvizshme i priti të ramët e thikave e të hanxharëve, që e kishin për cak sytë e bukur të saj”.
Sipas Mark Krasniqit, serbët vetë të ndikuar nga bestytnitë për të shëruar sytë e sëmurë, filluan gërryerjet e mëtutjeshme të gropëzave të harasanit nga merrej material nga sytë e Simonidës. Këtë e vërteton edhe gazeta “Politika” e Beogradit e datës 30.03.1976.
Mark Krasniqi i sjell edhe dy shkrime të Milivoje Peroviçit (Politika, Beograd 1962) dhe Zhivko Miliçit “Smeh I suze Graqanice” (Jedinstvo, Prishtinë, 19.05. 1955), ku vërtetohet se besimtarët e bënin këtë gërryerje në vazhdimësi. Pra, deri në vitet ‘70. (5 Maj, 2016)
Po, sot? Kush po ia nxjerë sytë Simonidës?
