Shkruan Fahri Xharra
“Një zakon morbid i serbëve, kur prindi (babai) i mbushte 60 vjet, i biri i tij e merrte me veti dhe dërgonte në një vend të caktuar, zakonisht afër një prrockeje dhe vriste ose me sakicë ose me tokmak”.
Kështu shkruan Dražen Gudić, në vitin 2017.
Sa çudi nga ne, askush nuk na ka folur për këtë mizori antinjerëzore të serbëve, madje as në kohën e turkut. Nga zakonet e tyre të fëlliqura ishte edhe ky, që natën e martesës babai e vërtetonte i pari, nëse nusja e djalit ishte e paprekur.
Duke filluar më herët se nga Kongresi i Berlinit, kur ky popull nuk kishte as shkrim e as lexim, arriti të na zhbënë nga tokat tona dhe të rritet në dëm të territorit dardan dhe të mbërrijnë aty ku është edhe sot. Këta, të quajtur njerëz nuk kënaqen ende, tek po e kërkojnë edhe Kosovën ta ndajnë përgjysmë.
Që nga Garashanini, Jovan Cvijiqi e të tjerë kanë shkruar me mijëra libra, broshura dhe pamflete, të cilat të shtypura në gjuhët perëndimore janë shpërndarë po ashtu në Europë. Europa, jo që na njihte aq mirë dhe iu besonin “librave” të tyre, ligjëratave të tyre nëpër qendrat kryesore të kontinentit duke “dokumentuar” keq e më keq për ne.
Ishim “popull i egër që jeton vetëm maleve, dhe se iu zaptuam tokat e “tyre”. “Ishim” si arushat e shpellava, ku nuk dijshim se ku i kemi varret e të parëve tanë. I pari që ka folur diçka me peshë qe At Gjergj Fishta në Konferencën e Paqes në Paris. Turqia dhe Rusia kishin angazhuar njerëzit më të mençur për të folur sa më keq për ne, të bindin Perëndimin që ne jemi një mbetje turke, të sjellur nga tyre, popull pa traditë, pa histori ma qytetërim, që nuk meritojmë të kemi shtet, thjesht popull që vetëm bishtin e kemi mangut.
Në literaturën e sotme, të cilët serbët nuk e fshehin, ekziston edhe fjala e tyre popullore “zreo za sekirče” (i pjekur për sopatë), fjalë e cila ka mbetur si rikujtues për kohërat, kur serbët e zvoglonin familjen e tyre në mënyrën më jonjerëzore e as shtazarake të quajtur – lapot. Sipas këtij senicidi “mitik” (senicid – vrasja e plakut).
Kur burri i mbushte 60 vjet, bëhej i tepërt dhe barrë për familjen, i mbetej të birit ose ndonjë familjari (nëse ai nuk kishte djem) që ta dëgojë në pyll dhe me ritual ta mbyste duke i rënë në kokë, me diccka të fortë ose me sopatë për ta mbytur. “Rituali” vrasës donte që “plaku” të mbante një bukë pogaçe mbi kokë.
Pogaça mbi kokë simbolizonte që ai nuk meriton më të hajë bukë dhe me këtë nuk e meriton as të jetojë, sepse ishte barrë e madhe. Ky zakon i fëlliqur është praktikuar deri në fund të shekullit XIX, i cili më vonë është ndaluar me ligj.
Antropologu Bojan Jovanović, autori i librit “Tajna lapota” (E fshehta e lapotit) tregon se ky ishte një zakon me konotacione psikologjike dhe në funksion social (Prema riječima nekih antropologa, lapot nije ni običaj ni ritual koji se upražnjavao, već mit čije je prenošenje zapravo imalo za cilj zabranu ocoubojstva u ime sprečavanja kaosa, a zarad civiliziranog rješavanja generacijskog sukoba i opstanka kulture). Pra, mundohej të lajnë m… me sh… për një veti që as shtazët nuk e kishin.
Në studimin e tij të vitit 1999, mundohet të tregojë se si në një rast nipi e paskesh fshehur gjyshin dhe pastaj ky zakon i “prapametur” qenka ndaluar me ligj në fund të shekullit XIX.
Shumë më herët se viti 1918, Tihomir Đorđević në librin e tij “Jeta e jonë popullore e ka përshkruar saktësisht arsyen dhe metodën e vrasjes së “plakut” 60 vjeçar”.
Edhe në librin “’Narodna predanja o ubijanju starih ljudi’ iz 1929” i shkencëtarit të madh serb, Vojislav Radovanović . lapoti përshkruhet si si akt e një rituali publik.
Tregimi që të ngrin gjakun është me titullin “Ja si e kam mbytur babain tim duke respektuar zakonin serb”, i cili është shkruar para disa vitesh nga Mihalo Medenica. ( Përshkrimi i tij është tmerrues, prandaj nuk e përktheva fxh). (Evo kako sam ubio svog oca zbog starog srpskog običaja! Autor: Mihailo Medenica / Nedeljnik
Lapot je drevni srpski ritual javnog ubijanja starih i iznemoglih – preteča slešer filmova, samo sa pravim žrtvama. Da su imali kameru i snimali, zvalo bi se snaf. Tako napuni baba 80 godina, nema više vajde od nje, samo sedi i jede sira, ništa ne može da radi, izlapela, nervira ukućane. Onda ukućani postignu dogovor da je izmasakriraju i jednog dana joj kažu: ”Baba, idemo u varoš!” A u varoši se sjatili brđani sa kopačima, sekirama, satarama, kocima i toljagama. Ponesu i ukućani svako po nož, sekiricu, šilo, iglu za pletenje, ko ima martinke ponese martinke, ko nema – može i truperke, sukaljku i sve čime možeš dobro da opaučiš (da je postojala kompanija ACME, verovatno bi kupili specijalnu palicu za prebijanje baba). Kad stignu u varoš, posade babu na stolicu, izljube se s njom srpski triput, a onda udri, šutiraj, mazgaj, bodi, seci sekirom ruke noge, vrši liposukciju, deri kožu, krv pljušti na sve strane, i sve tako dok ne naprave od babe kašu. Onda svi odu kući srećni i zadovoljni, a naročito babini ukućani.
(Fotot janë nga filmi i Bata Paskaleviqit “Lapot”)
Gjakovë, 25.05.20
Referenca:
Trebješanin, Zarko (18 May 2000). “Lapot: naučni mit ili stvarnost” (in Serbo-Croatian). NIN. Retrieved 2009-07-31.
