/ p a l i m p s e s t /
Nga Salajdin Salihu
E bukura flet vetë dhe nuk mund të komentohet nëpërmjet gjuhës së
zakonshme. Me gjuhën e zakonshme flet mendja. Me gjuhën e poezisë flet
shpirti. Gjuha e poezisë, artit, siç thotë një studiues, mbart informacion të
shkallës më të lartë. Komentimi i “gjuhës së harruar” me gjuhë të
zakonshme është përpjekje me rrezik, prandaj shkrimet e mia për poezinë
shpesh i kam quajtur palimpseste, përfshirë edhe shkrimin për poezinë e
poetes dhe prozatores Entela Safeti – Kasi, një emër i respektuar në sistemin
tonë letrar, libri më i ri i së cilës është i veçantë për ndjeshmërinë dhe
shprehjen poetike.
Palimpsesti është dorëshkrim në papirus apo pergamenë, ku është
fshirë teksti paraprak dhe mbi të është shënuar një tekst i ri.
Në këtë palimpsest timin është fshirë poezia dhe është shkruar me
gjuhë të zakonshme diçka për të fshirën.
E bukura është brenda palimpsestit. Autorit të tekstit i mbetet
ngushëllimi se nëpërmjet këtij shkrimi mund ta nxis lexuesin të sheh pjesën
tjetër të ajsbergut; ta lexojë poezinë e Entela Safeti – Kasit, duke zbuluar
shtresa të shumta të saj.
Poezi e Entela Kasit na shpërfaq shumë imazhe për të cilat edhe mund
të kemi menduar se i janë fshirë botës sonë. Këta imazhe mund të jenë
ndryshe prej atyre që i "vizaton" autorja me ngjyra malli, dashurie,
zhgënjimi, pikëllimi apo shprese. Alen Boske thotë se poezia mundëson
takimin e vetëdijes së poetit me të lexuesit, i cili teksa e lexon një poezi, ai
njëkohësisht e lexon vetveten.
Njeriu i mbart me vete edhe kohërat e ikura, bashkë me imazhet,
tronditjet, dashuritë e tyre. Poezia si kthim drejt vetvetes shpesh bëhet
shpëtim dhe mundësi për të zbuluar botët e fshehta, botën e fëmijërisë, të
vendlindjes, imazhet e së cilës i mbartim me vete ku(r)do. Ato e freskojnë
jetën kur sundohet nga rutina, refreni dhe pagjuhësia. Na krijojnë një
paralele ndërmjet dy botëve të ndryshme. Këto imazhe poeti i ringjall dhe i
ripërmason nëpërmjet “gjuhës së harruar”, nëpërmjet poezisë, sikurse këtë e
bën me mjeshtri edhe poetja Entela Kasi, në një mënyrë mbresëlënëse dhe
me gjuhë mjeshtërore.
“Bota tjetër” është botë qetësie, e paqtë, me shpresa, iluzione, dëshira
e vizione të një qenie të brishtë. Entela Safeti – Kasi e paraqet këtë botë
imazhesh artistikisht, me dashuri të thjeshtë njerëzore, si çdo dashuri që s'e
duron komplikimin e panevojshëm. Në këtë botë e kërkon një ëndërr për
shpirtin e mbushur me dhembje e zhgënjime. Njeriu ka nevojë për ëndrra,
sepse siç thotë një varg popullor, kur na lëshojnë ëndrrat, na kapin dhimbjet.
Poetët i rrëfejnë ëndrrat e tyre nëpërmjet një gjuhe simbolike.
Bota e mëpastajme, e të rriturve, mjerisht, është shpërfytyruar, është e
egër, ngulfatëse, e dehumanizuar esencialisht. Ajo sundohet nga bezdia,
makutëria, rutina, refreni, trivialiteti, uniformiteti. Aty ka humbur ekuilibri
ndërmjet faktorit shpirtëror e material. Aty shëmtia kudo ka lënë gjurmët e
saj. Është "ishull i shkretimit", me "gjurmë pikëllimi" e me ndonjë
"thërrmijë parajse". Është botë pa përralla gjyshesh, pa nanurisje ëndrrash e
pa ninulla. Kjo botë shfaqet e trishtë në poezinë "Daullet prej lëkure
njerëzish". Turma endet si somnambul. Aty ka kupa helmi, varreza zogjsh,
lavdi të rrejshme, ikanakë pa adresë, që ikin nga bota dhe nga vetvetja. Në
këtë botë "liria arratiset nga çdo qenie njerëzore", "pikëllimi hedh rrënjë",
ka "skena të marrëzisë së përhershme", “askush nuk lëndon ëmbëlsisht”,
“s'ka perla puthjesh”, ka rrugë të trishta dhe muzgje trishtimi gri.
Entela Safeti – Kasi shpesh e shfrytëzon një bazament për lartësimin e
kështjellës së saj poetike. Janë baladat popullore, gatuar prej dashurisë e
dhembjes së autorëve të paemër. Atyre u vesh petk të ri ndjeshmërie të thellë
femërore. U jep tjetër frymë e tjetër shpirt.
Autorja beson në fuqinë e dashurisë. E do një jetë, që nuk i mungon
kjo ndjenjë, sepse "kur dashuria humb, zogjtë bien gjithkund".
Me mjeshtërinë e saj arrin të krijojë "një mozaik ëndrrash e rrënjësh",
me "kopertina gjethesh", me "fletë druri", ku "e pathëna thuhet pa frikë".
Fryma e poezisë së saj është skajshmërisht humane. Njeriu është gjithçka.
Është krahu i "shkëputur prej engjëlli", fati i të cilit është shkruar në një
perlë. Jeta e tij kuptimësohet nëpërmjet dashurisë, qoftë kjo dashuri çasti.
Kohëzgjatja ka tjetër kuptim në dashuri. Mjafton një çast që vlen sa një jetë.
Një çast që fiksohet përgjithmonë në kujtesë. Apo sikurse thotë poetja: "më i
rëndë se ndarja qenka harrimi", që ta kujton vargun e bukur të Nerudës: “sa
e shkurtër dashuria, sa i gjatë harrimi”. Ashtu siç në një botë pa dashuri
mund të ndodh një jetë, që nuk ka se çfarë t'i kujtosh, madje as një çast.
Libri i Entela Safeti – Kasit na zbulon botë të fshehta, brenda e jashtë
nesh. Na zbulon nëpërmjet “gjuhës së harruar”. Na e vë pranë këtë botë, siç
Hamleti vë një pasqyrë, për të parë të zitë e botës ku gjallojmë. E këtë e bën
me mjeshtri prej poeteje. E për ta shijuar këtë mjeshtri mjafton që të shohim
diku më thellë në palimpsest.
