Nga Gazmend Kapllani
Po lexoja një intervistë të Spartak Brahos, një stalinisti që në një vend me drejtësi normale duhet të ishte jashtë jetës politike. Thoshte ndër të tjera që partizanët e shpëtuan Shqipërinë. Sepse Braho vjen nga familje dëshmorësh dhe i bie gjoksit. Meqë nostalgjia për periudhën e Enverit vesh shpesh uniformën e partizanit; meqë ka dhe të tjerë që vijnë nga familje dëshmorësh, si familja ime por që vuajtën shumë edhe nga banda kriminale e Stalinistëve; dua të bëj pyetjen: nga çfarë gjëje e shpëtuan Shqipërinë partizanët? Gjërmanët do iknin e shumta në Maj 1945 përderisa, për fatin e mirë të njerëzimit, humbën luftën. Shqipëria nuk mund te akuzohej as per kolaboracionizëm me Gjermanët nga momenti që Mit’hat Frashëri dhe Mehdi Frashëri dhe qeveria kukull kërkoi që Shqipëria të ishte asnjanëse dhe vuri dy kushte ndaj Gjermanëve, të cilët në momentin që pushtuan Shqipërinë kishin filluar të merrnin porropinë: Shqipëria nuk do çonte ushtarë në front të luftonin përkrah Gjermanëve dhe nuk do dorëzonte Hebrejtë që kishin gjetur strehë në Shqipëri. Më e mundshmja do ishte që pas ikjes së Gjermanëve, pa një prani të bolshevikëve, Shqipëria do kishte kaluar me Perëndimin (Balli Kombëtar nuk i ndërpreu asnjëherë lidhjet me Britanikët dhe Amerikanët). Stalini ishte krejt mospërfillës për fatin e Shqipërisë (madje siç thonë dokumentet në Jaltë e para harroi që Shqipëria ekzistonte; e dyta u çudit që në Shqipëri kishte bolshevikë). Ishte presioni i Titos (i cili e shihte Shqipërinë si pjesë të Jugosllavise) dhe imponimi i pushtetit me terror nga ana e bandës së Enverit që bëri Stalinin t’u kërkoj Britanikëve dhe Amerikanëve që Shqipëria të kalojë në kampin Rus. Edhe atëherë Britanikët dhe sidomos Amerikanët nuk ranë dakort. Fatkeqësisht për fatin e Shqipërisë dështuan në përpjekjet e tyre për të përmbysur bandën e Enverit.
Ne nuk e dimë se si do kishte qenë Shqipëria nëse Amerikanët kishin arritur ta tërhiqnin Shqipërinë në Perëndim. Ndoshta diçka si Greqia, me regjime autoritare dhe të korruptuara. Ndoshta diçka si Banana Republic, me mbret Zogun që iku natën n’Prrill 1939, pasi vodhi floririn e shtetit. Në çdo rast pa luftën e partizanëve as integriteti i Shqipërisë nuk do ishte rrezikuar: përveç Gjermanisë asnjë lloj tjetër ndryshimi kufijsh nuk ndodhi në Europë. Ndodhën spastrime etnike dhe pogrome pas mbarimit të luftës (si ajo e Suditëve Gjermanë në Çekosllovaki, të mbijetuarve Hebrejë në Poloni apo e Çamëve në Greqi); por ndryshime kufijsh nuk ndodhën. Sidoqoftë, ne dimë çfare u bë në Shqipëri pasi mori pushtetin banda e Brahove (sepse fundi i fundit lufta e partizanëve, mes tyre shumë njerëz të ndershëm dhe patriotë, u bë që të marrin pushtetin dhe të imponojnë terror Enveret dhe gjithë lukunia e sadistëve rreth tij). Shqipëria e tyre ishte një çmendinë terrori, jashtë kohës dhe hapësirës së botës. Një vend gjithë burgje, spiunë, bunkerë, tallone, të internuar, një kapriçio e një prej diktatorëve më paranojakë që ka njohur historia bashkëkohore e Europës. Një vend që u fshi edhe nga hartat e botës, një popull i kyçur për gjysëm shekulli si në kopësht zoologjik. Vendi i nje krimi të tmerrshëm që nuk u ndëshkua kurrë…
