Nga Miranda Haxhia
Kohët e fundit, leximet e librave i kam kryer në udhëtimet e shpeshta Tiranë-Berat e anasjelltas. Ashtu filloi edhe libri “Flama” me autor Tom Kuka.
Nuk ke nevojë për mjete hipnotizuese për të parë një Tiranë ndryshe, kthyer në kohë, një shekull para, sepse autori është kujdesur që ta dallojme qartë. Tirana në sytë e autorit është një “Poeme mjerimi”, apo një këngë e dëshpëruar dashurie.
Tërë libri është shkruar mbi një metaforë të bukur; njerëzit dhe mizëria e minjve që luftojne për territor.
Minjtë nuk i kanë munguar kësaj Shqipërie në forma të ndryshme, me grykësi marramendëse dhe pushtet të pakufizuar.
Por, mes kësaj “flame”, apo epidemije, jetojnë njerëz të ndryshëm që dashurojnë, shërojnë, këndojnë, lindin, vdesin apo u shërbejnë të gjallëve e të vdekurve me po atë stimë që kanë në vetëdijen e profilit, me të cilin i njeh kur i lexon.
Di Hima është personazh i njohur nga libri i parë. I krijuar si njeri që na kujton që shteti ka egzistuar e moraliteti i profesionit është shfaqur ndoshta shumë herë më mire nga 100 vjet më pas.
Tom Kuka, një personazh simbol i udhëtimit mes jetës e vdekjes ecën mes rrëfimit si shoqërues i denjë për Di Himën drejt ankthit të shfaqur nga vrasjet e njëpasnjëshme në qytet.
Këto vrasje, gjurmimi i tyre, rrethimi nga personazhe të çuditshme, si Kumtmadhi, Doktori e të tjerë, e të tjerë, janë një risi mjaft interesante.
Dhe së fundmi, gjetja e vrasësit e përballja e hetuesit me të është shumë e fortë, ndoshta për shkak të asaj çka e çoi atë lloj Katallani të kryeje inçest përmes dhunës e mandej vrasjet e disa njerezve, fill siç rrugëton fundi i një filxhani kafeje të gjetur nga Di Hima në vrasjen e parë.
Tom Kuka është një shkrimtar mes realizmit magjik e atij lloj shkrimi që ndërtohet mbi ngjarje të forta. Nëse në librin “Ora e ligë”, autori është shumë magjik, këtu është një tjetër qasje letrare: besnik i gjuhës së pasur, hulumtues i shqipes së pastër, autori i kthehet ngjashëm romanit të parë “Hide mbi kalldrëm”, veçse këtu kemi një platformë të re shkrimtarie: mbivendosje të ngjarjeve dhe një rrugëtim mes tyre mes një pejzazhi aq të hidhur e aq intrigues.
Si përfundim, mendoj që autori në çdonjërin nga librat e tij ka eksploruar një format e një brendi të re letrare, e ky është roli i çdo shkrimtari që ulet e shkruan. Shkallë pas shkalle, autori po krijon antologji me romanet e tij për shkak të gjuhës së pasur, figurave mbi të cilat është mbështetur fuqishëm dhe endjes për ta vijuar leximin e librit, edhe kur autobusi me të cilin udhëton, ka mbaruar rrugëtimin. E kjo më kujton atë masë pëlqyeshmërie: po e more një liber dhe mezi pret ta lexosh deri në fund, ai është libër i bukur. “Flama” është një roman shumë i bukur, sidomos në këto kohë pandemish, si ajo në lidhje me shëndetin, ashtu edhe këto epidemi politike.
Shqipëria meriton të fitojë mbi minjtë, ashtu si fitoi 100 vjet më parë në librin e Tom Kukës.
