Një vend i kapur mes një fillimi të ri, mosbesimit, korrupsionit, krimit dhe shpresës për sundim të vërtetë të ligjit – Shqipëria ndodhet në një fazë politikisht delikate, por historike. Ndërsa qeveria thekson stabilitetin dhe e paraqet procesin e anëtarësimit në BE si një histori suksesi, po shfaqen gjithnjë e më shumë shenja të një tronditjeje të thellë brenda sistemit. Akuzat për korrupsion ndaj politikanëve të rangut të lartë, hetimet nga Prokuroria e Posaçme (SPAK) dhe një opozitë gjithnjë e më e mobilizuar tregojnë se vendi ndodhet në një pikë kthese. Nëse kjo do të çojë në një proces reformash të qëndrueshme – apo thjesht në një tjetër cikël përplasjesh për pushtet – mbetet për t’u parë.
Pushteti, korrupsioni dhe një sistem nën presion
Prej vitesh, korrupsioni konsiderohet një nga problemet strukturore kryesore të Shqipërisë. Raportet ndërkombëtare, hulumtimet investigative dhe procedurat vendase paraqesin një tablo të një sistemi politik ku pushteti, interesat ekonomike dhe rrjetet informale – ndonjëherë edhe kriminale – ndërthuren vazhdimisht. Shumë vëzhgues akuzojnë se struktura kriminale kanë mbështetur për vite me radhë aktorë politikë, qoftë përmes financimit, ushtrimit të ndikimit apo mbrojtjes reciproke.
Qeveria e Edi Ramës i hedh poshtë rregullisht këto akuza dhe thekson reformat në drejtësi, veçanërisht punën e Prokurorisë së Posaçme (SPAK). Në fakt, krijimi i SPAK-ut është një nga rezultatet më të dukshme të reformës në drejtësi të mbështetur nga Bashkimi Evropian.
Në tetor 2024, gazetari i Spiegel, Walter Mayr, botoi një artikull me titullin: “A po i afrohen krerët e qeverive evropiane personit të gabuar?”. Mayr shkruan: “Edi Rama përkëdhelet në Perëndim – pjesërisht sepse ndihmon në mbajtjen larg të refugjatëve. Kundërshtarët e tij thonë se ai e ka kthyer Shqipërinë në një autokraci të dominuar nga paratë e drogës.”
SPAK – një fener shprese me kufizime
Zyrtarisht, SPAK konsiderohet i pavarur dhe i pajisur me kompetenca të gjera. Hetimet ndaj ministrave, ish-zyrtarëve dhe kryetarëve të bashkive do të kishin qenë të paimagjinueshme vetëm disa vite më parë. Procedimet ndaj figurave të larta tregojnë se, të paktën formalisht, nuk ekziston më imunitet i plotë politik. Belinda Balluku, ministre e Infrastrukturës dhe Energjisë, përmendet shpesh si shembull. Hetimet dhe auditimet nga SPAK kanë bërë të qartë se edhe ministrat në detyrë mund të vihen nën lupë.
Në të njëjtën kohë, juristë dhe organizata joqeveritare kritikojnë faktin se përgjegjësia politike nuk çon automatikisht në pasoja ligjore. Procedurat zvarriten, aktakuzat vonohen dhe shpesh krijohet përshtypja se disa aktorë përfundojnë të mbrojtur nga një shqyrtim i plotë gjyqësor. Kjo ambivalencë e dobëson besimin në procesin e vetëpastrimit.
