Neni 10 i Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut garanton lirinë e shprehjes dhe njeh rolin thelbësor të medias së lirë dhe të pavarur si gur themeli i shoqërisë demokratike. Heshtja e medias përmes autocensurës, kërcënimeve, fushatave të shpifjeve, ngacmimeve digjitale, sulmeve fizike kundër gazetarëve dhe mbylljes së detyruar të televizioneve kritike – të gjitha këto pothuajse me pandëshkueshmëri të plotë – është shenjë dalluese e regjimeve me prirje autoritare.
Mjafton të lexoni raportet e ODIHR për zgjedhjet parlamentare, Raportin e Progresit të Komisionit Evropian, raportet e Reporters Without Borders dhe raporte te tjera…
Mjafton të dëgjoni raportimet e ekspertëve ë ftuat në komision… media në Shqipëri është në rënie të thellë…
Indeksi i lirisë së medias ka rënë vazhdimisht.
Shpifja mbetet e kriminalizuar në Kodin Penal, pavarësisht rekomandimeve shumëvjeçare të Komisionit të Venecias, ODIHR-it dhe Komisionit Evropian.
Mbyllja e mediave kritike: Nëse linja editoriale e një media është kritike me Qeverinë – ajo media mbyllet. Tre kanale televizive janë mbyllur vitet e fundit. Vetëm për njërin prej tyre, Gjykata e Arbitrazhit ka dhënë vendimin përfundimtar, duke detyruar qeverinë shqiptare që të dëmshpërblejë këtë TV me 110 milionë euro për mbylljen e Agon Channel. E me siguri do të duhet të paguajmë miliona EURO të tjera për mbylljen e mediave të tjera.
Ngjarjet e fundit për mbylljen e medias së tretë këto vite të fundit janë shqetësuese. Në gusht, forcat e policisë rrethuan selinë e Focus Media Group (Neës24, BalkanËeb, Panorama dhe Gazeta Shqiptare), ndërprenë energjinë elektrike dhe ndaluan hyrjen e rreth 200 gazetarëve.Forca të armatosura sekuestruan kompjuterë dhe materiale investigative, duke vënë në rrezik serioz gazetarët dhe burimet e tyre.
Kjo pason mbylljet e detyruara më herët të Agon Channel dhe Ora Neës-pjesë e një modeli shqetësues të presionit administrativ dhe të detyruar për të heshtur kritikën.
Raporti i Progresit i Komisionit Evropian thekson: «Janë ngritur shqetësime për ligjshmërinë dhe respektimin e procesit të rregullt lidhur me veprimet e autoriteteve për të penguar hyrjen e gazetarëve nga katër media në ambientet që ata përdornin. Në gusht 2025, një gjykatë e shkallës së parë vlerësoi se masat kufizuese ndaj gazetarëve gjatë nxjerrjes së një konsorciumi mediatik nga ambiente shtetërore ishin joproporcionale dhe në kundërshtim me detyrimet kushtetuese dhe me nenin 10 të KEDNJ-së mbi lirinë e shprehjes. Gjykata nuk hyri në themelin e çështjes së pronësisë, por urdhëroi kthimin e pajisjeve dhe dokumenteve te gazetarët».
Këto zhvillime konfirmojnë atë që institucionet ndërkombëtare kanë paralajmëruar vazhdimisht: mosrespektimin sistematik të standardeve demokratike.
Si misioni i vëzhgimit të zgjedhjeve i OSBE/ODIHR-it ashtu edhe Raporti i Progresit 2024–2025 i Komisionit Evropian arrijnë në një vlerësim të njëjtë dhe alarmues për mjedisin mediatik në Shqipëri, duke e përshkruar atë si: shumë të kufizuar, të karakterizuar nga përqendrimi i pronësisë së medias, financime të paqarta, ndikim dhe ndërhyrje politike në autonominë editoriale, autocensurë të përhapur dhe dominimin e mediave të afërta me partinë në pushtet.
Sipas Media Pluralism Monitor 2024 të Institutit Universitar Evropian, katër pronarët kryesorë në tregun audioviziv kontrollojnë 72% të të ardhurave dhe 87% të audiencës. E vetmi televizion, që perceptohet se është afër PD-së, Syri TV, në vitin 2023 ‘zinte vetëm 1.7% të të ardhurave totale të tregut të televizioneve’,.
Të gjitha këto sa më sipër, minojnë pluralizmin e medias dhe privojnë qytetarët nga informacion i pavarur dhe i larmishëm gjatë zgjedhjeve. ODIHR nënvizon mungesën e pavarësisë së transmetuesit publik RTSH dhe të rregullatorit AMA, centralizimin e informacionit qeveritar përmes Agjencisë së Informacionit dhe Mediave, si dhe vazhdimësinë e dispozitave penale të shpifjes, duke e konsideruar këtë kuadër të papërputhshëm me standardet demokratike.
Komisioni Evropian konstaton se Shqipëria ka bërë përparim të kufizuar dhe nuk ka zbatuar asnjë nga rekomandimet kryesore për lirinë e medias, duke evidentuar: vazhdimin e intimidimit dhe rastet SLAPP kundër gazetarëve; (shumë gazetarë përballen me procese gjyqësore dhe hetime, ndërsa një gazetar është kontrolluar, ndaluar dhe i janë sekuestruar pajisjet).
Të marra së bashku, të dy raportet theksojnë: mjedisi mediatik në Shqipëri mbetet strukturalisht i cenueshëm ndaj kontrollit politik dhe larg standardeve demokratike evropiane.
Shkelje të Standardeve Evropiane dhe Ndërkombëtare
Tashmë është e qartë se mjedisi i medias në Shqipëri është i kapur në mënyrë strukturore—politikisht, ekonomikisht dhe institucionalisht.
Kjo situatë është e papajtueshme me:
- Nenin 10 të Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut;
- Dokumentin e Kopenhagës të OSBE-së;
- Nenin 19 të Paktit Ndërkombëtar për të Drejtat Civile dhe Politike (IÇPR) për lirinë e shprehjes;
- Standardet e Këshillit të Evropës dhe parimet e Komisionit të Venecias;
- dhe angazhimet e OSBE-së për zgjedhje demokratike, të cilat kërkojnë qasje të barabartë në media dhe informacion të paanshëm për votuesit.
Prandaj, i bëj thirrje Komitetit të Monitorimit të mbajë nën vëzhgim rigoroz situatën e medias në Shqipëri. Gjithashtu i kërkoj që të insistojë që Shqipëria të zbatojë plotësisht dhe me mirëbesim rekomandimet shumëvjeçare të ODIHR-it, Komisionit të Venecias, Komisionit Evropian dhe Këshillit të Evropës.
Liria e medias nuk është opsionale. Ajo është themeli mbi të cilin qëndrojnë të gjitha institucionet demokratike.
Faleminderit!
gijotina.com/
