Një fiasko të madhe e ka cilësuar ish-diplomati amerikan William Walker, procesin ndaj ish-krerëve të UÇK-së në Gjykatën Ndërkombëtare në Hagë. Në një lidhje direkte me A2 CNN, ai tha se, të akuzuarit janë mbajtur për vite të tëra në paraburgim pa prova konkrete dhe pa akses të plotë ndaj mbrojtjes, duke e bërë procesin të padrejtë.
“E shoh këtë proces që po ndodh në Gjykatën Ndërkombëtare në Hagë mbi 10 vite që të jetë një shkelje e së drejtës. Kështu që procesi në Hagë për mendimin tim është padrejtësia që rrjedh nga një tentativë për të kuptuar se çfarë ka ndodhur dhe kush ka qenë përgjegjës për ato ngjarje. Këta zotërinj, këta ish-drejtues të UÇK-së janë akuzuar, janë akuza pra për kryerjen e krimeve të luftës mbas bombardimeve dhe unë nuk kam parë prova për këtë gjë. Kam parë një proces shumë të gjatë nga ana ligjore, një gjyq që ka ndodhur pra në Hagë 10 vite hetime, katër vite ndalim, paraburgimi i këtyre zotërinjve, Hashim Thaçi, zoti Krasniqi dhe zoti Veseli dhe një apo dy të tjerë, janë ndaluar pa asnjë dënim që për mua është thjesht e padëgjuar. Nuk kam dëgjuar kurrë njerëz që të akuzohen për një krim dhe të mos provohen fajtorë dhe të mbahen të ndaluar pa pasur akses te bota e jashtme për pothuajse katër vite. E shoh të gjithë këtë gjyq si një fiasko të madhe”, u shpreh ai.
Ai theksoi se krimet e luftës në Kosovë, përfshirë masakrën në Raçak, ishin kryer nga qeveria serbe dhe zinxhiri i saj komandues, ndërsa ish-udhëheqësit e UÇK-së nuk kanë dhënë urdhra për krime.
“Ju e përshkruat masakrën në Raçak. Unë e kam përshkruar si krime lufte. Ishte Slobodan Miloshevi drejtuesi i qeverisë, drejtuesi i një zinxhiri komande, i cili drejtoi ushtarët që vranë fshatarët në Reçak. Ky zinxhir komande ishte i qartë për të gjithë dhe ende ata nuk kanë shkuar drejt të gjithë zinxhirit urdhërues, për të shkuar tek pjesëmarrja e tyre në gjenocidin që u zhvillua në Kosovë në vitet 1999. Mendoj që nga fillimi ajo që ndodhi në Kosovë më përpara masakrës së Reçakut, qeveria në Beograd po kryente krime të tmerrshme lufte në provincën e Kosovës. Vazhduan ta bënin këtë gjë deri në fushatën e bombardimeve të NATO-s. Por deri në atë moment qeveria në Beograd po kryente krime të tmerrshme lufte”, theksoi ai në Off the Record me Andrea Dangllin në A2 CNN.
Sipas tij UÇK-ja ishte e decentralizuar, me komandë rajonale, dhe luftimet kundër forcave serbe ishin kryesisht të organizuara nga drejtues lokalë, pa urdhra të qendrës së komandës. Sipas Walker, krime kanë ndodhur pas përfundimit të bombardimeve të NATO-s, por ato nuk ishin rezultat i urdhrave të liderëve të UÇK-së.
“Jam i sigurt që kanë ndodhur gjëra shumë të këqija pas çlirimit, por nuk ishte nën drejtimin, apo urdhrat e UÇK-së. Nuk ishin nën urdhrat e Hashim Thaçit, apo të Jakup Krasniqit, apo të Kadri Veselit apo që ishte pjesë e UÇK-së. Po kanë ndodhur krime, por nuk kishin rezultat i urdhrave që vinin nga zinxhiri i komandës së UÇK-së dhe jam i bindur për këto. Siç e thashë, forcat e sigurisë në Kosovë kanë kryer krime të tmerrshme lufte nën një zinxhir komande shumë të drejtpërdrejtë që nga majat e pushtetit deri te drejtuesit e tjerë dhe ata nuk janë ndjekur penalisht për krime lufte edhe sepse ato kanë qenë në një zinxhir komande të drejtpërdrejtë. UÇK-ja nuk e kishte këtë zinxhir komande të ngjashme”, u shpreh ai në A2 CNN.
Ai përshkruan gjithashtu situatën e refugjatëve shqiptarë që u dëbuan nga Kosova, duke theksuar se qytetarët kërkonin shpagim për dhunën e përjetuar, por kjo nuk lidhej me veprimet e udhëheqësve të UÇK-së.
“Jam përpjekur shumë të paraqis veten time si një dëshmitar për mbrojtjen dhe të paraqes kontekstin në të cilin jetonte Kosova pas përfundimit të bombardimeve të NATO-s. Unë kam qenë në Maqedoni dhe kam udhëtuar dhe në Shqipëri dhe kam vizituar dhe kampet e refugjatëve, ku kishte qindra mijëra shqiptarë që ishin dëbuar brutalisht nga vendi i tyre dhe kishte ndodhur një gjenocid kundër tyre dhe kishte shumë refugjatë në kampe të cilët kishin dëgjuar për që familjet e tyre ishin vrarë që shtëpitë e tyre ishin shkatërruara fshatrat e tyre ishin shkatërruar gratë e tyre, gratë ishin përdhunuar dhe njerëzit në këto kampe refugjatësh më thanë që kur ktheheshin në Kosovë do të kërkonin shpagim për atë që i kishte ndodhur atyre”.
Sipas tij, vëmendja duhet të përqendrohet tek urdhërdhënësit e krimeve, dhe jo tek UÇK-ja.
“Duhet një hetim i thelluar, që BE-ja dhe Gjykata e Hagës t’i kushtojnë vëmendje se cilët ishin drejtuesit në Beograd që kryen këto krime dhe dhanë urdhrat për to, sesa të shohin UÇK-në,” u shpreh Walker.
Ai theksoi se ngjarja e Reçakut ishte një pikë kthese historike, që ndikoi drejtpërdrejt në zhvillimet e mëvonshme në Kosovë.
“Ajo që ndodhi pas Reçakut ndryshoi kursin e historisë dhe jo fjalët e mia. Unë dola në përfundimin se viktimat ishin civilë, banorë të një fshati të vogël, që ishin marrë në mes të natës. Regjimi nuk pati kohë ta ndryshonte vendngjarjen për ta bërë të përputhshme me trillimin e tij,” deklaroi ai.
Walker foli edhe për mosmarrëveshjen fillestare me mjeko-ligjoren finlandeze, Helena Ranta, e cila në ditët e para pas ngjarjes ngurroi ta cilësonte masakër, dhe se siç u raportua në shtyp e kishte qëlluar me laps.
“Doktoresha Ranta erdhi në Kosovë shumë ditë pas masakrës. Patëm mosmarrëveshje kur ajo i tha botës se nuk përcaktonte dot se çfarë kishte ndodhur. Më vonë, kur doli raporti, aty nuk kundërshtohej asgjë nga përfundimet e mia. Pra, vetëm në ditët e para patëm mosmarrëveshje, kur ajo nuk thoshte dot me siguri se çfarë kishte ndodhur,” u shpreh ish-diplomati amerikan.
Në studion e “Off the Record” nga Andrea Danglli, ai tregoi edhe problemet që ka patur me zëvendësin e tij, i cili më pas u bë ambasador në Serbi.
“Me zëvendësin tim francez kam pasur problem. Ai koordinohej me Beogradin dhe më pas u bë ambasador i Francës në Beograd. Ai mendonte që unë po tejkaloja rolin tim duke folur hapur, duke ngritur zërin. Ka pasur një incident, kur ai shkoi në Paris dhe foli me një gazetar dhe gazetari raportoi se unë nuk kisha qenë i saktë në deklaratat e mia. Kur u kthye në Prishtinë, më tha që ishte keqinterpretuar nga mediat dhe nuk kishte thënë asgjë që kundërshtonte deklaratat e mia”, tha Walker.
“Nuk e sqarova kurrë plotësisht nëse ishte gazetari që kishte raportuar gabim apo zëvendësi im që kishte bërë deklaratë të tillë, por gjithmonë kam pasur problem me zëvendësim tim sepse ai mendonte se unë isha i njëanshëm, por kjo nuk ishte e vërtetë. Ajo që thoja unë ishte e bazuar vetëm në atë që pashë: pashë një masakër, një krim lufte”, shtoi Walker.
Ai tha se gjyqi ka zgjatur mbi 10 vite dhe është shoqëruar me rotacion të shumtë juristësh, prokurorësh dhe gjyqtarësh ndërkombëtarë. Sipas tij kushtet komode të jetesës në Hagë, pagat e larta dhe përfitimet shtesë mund të kenë ndikuar në zvarritjen e procesit, duke shtuar se disa prej zyrtarëve nuk kanë pasur interes që gjyqi të mbyllet shpejt.
“Gjyqi në Hagë po zhvillohet për 10 vite. Numri i juristëve, gjyqtarëve, prokurorëve ndërkombëtarë janë përfshirë dhe kanë ikur nga Haga mbas një periudhe kohore që kanë qenë aty. Shumë prej tyre kanë qenë aty në këtë çështje për vite me radhë dhe të jetosh në Hagë është një vend shumë komod për të jetuar. Të gjithë facilitetet e jetës moderne janë aty. Hotele shumë të mira, restorante shumë të mira, pagat që ato marrin janë të mira. Ka shtesa gjithashtu të pagës që marrin jo të gjithë, por mendoj që disa prej tyre nuk do të dëshironin. Nuk kanë dëshiruar që ky gjyq të përfundojë, sepse pothuajse një dekadë e karrierës së tyre të punojnë në Hagë, të marrin pjesë në hetime dhe pastaj ndjekja penale e këtyre personave të akuzuar. Kanë jetuar një jetë shumë komode dhe më vjen shumë inat kur e mendoj këtë gjë, por duke pasur parasysh kushtet në Hagë, duke pasur parasysh akomodimin, pagat e mira dhe shtesat dhe të jesh një prokuror, apo një gjyqtar në Gjykatën ndërkombëtare të Hagës. Besoj se kjo ka ndikuar gjithashtu në kohëzgjatjen e këtij procesi”, tha ai në A2 CNN.
Duke sjellë në vëmendje gjyqet e Nuremberg, të cilat, sipas tij, përfunduan brenda dy deri në tre vite pas Luftës së Dytë Botërore, pavarësisht shkallës shumë më të madhe të krimeve, Walker tha se do të donte që të ishte ndjekur i njëjti standard edhe në këtë rast.
“Unë kam qenë një i interesuar, kam pasur me shumë interes historinë dhe marrëdhënie ndërkombëtare të viteve të fundit të viteve 40 kur u zhvillua gjyqi, kur u zhvilluan gjyqet e Nurembergut. Dhe këto gjyqe ishin për të dënuar pra krimet e Luftës së Dytë Botërore dhe kur gjermanët dhe të tjerë kryen krime të tmerrshme lufte në shkallë të paimagjinueshme miliona njerëz të vrarë si rezultat i krimeve të luftës dhe gjyqi i Nurembergut zgjati nga 1945 fundi i luftës 1948 pra dy deri në tre vite, krahasuar me 10 vite në këtë rast, ishte një proces i drejtë. Shumë nga të pandehurit u gjendën të pafajshëm do të doja që këto standarde të sjelljes nga gjykata të ishin ndjekur dhe në këtë rast dhe në këtë çështje”, u shpreh ai për Off the Record me Andrea Dangllin në A2 CNN.
Walker theksoi se mbajtja e të akuzuarve në paraburgim për katër vite pa një vendim përfundimtar bie ndesh me parimin bazë të drejtësisë. Sipas tij është e padrejtë që të akuzuarit kanë humbur vite të tëra të jetës larg familjeve të tyre pa një vendim të formës së prerë.
“Të mbash të akuzuarit të ndaluar në paraburgim për katër vite pa pasur akses në botën e jashtme, Zotit Thaçi i është dhënë vetëm një ditë nga paraburgimi për të shkuar në vdekjen dhe ceremoninë funerale të babait të tij, një ditë nga katër vite. Për mendimin tim, shprehja i pavarur derisa të provohesh i fajshëm është parimi bazë i drejtësisë, sistemit të drejtësisë. Këto persona deri më tani janë të pafajshëm, derisa të provohet fajësia e tyre dhe gjithsesi ata kanë humbur katër vite nga jeta e tyre, katër vite larg familjes së tyre dhe kjo mendoj është një padrejtësi e tmerrshme”.
