Zbardhet dokumenti përfundimtar i vendeve anëtare të BE për ecurinë e Shqipërisë, i dakordësuar mbi një draft që KE ua paraqiti atyre, paralelisht me raportin e vlerësimit të piketave të ndërmjetme, i njohur si IBAR. Varianti final, i dakordësuar mes shteteve anëtare në COELA, është dukshëm më i ashpër dhe më politik sesa drafti fillestar i Komisionit Europian.
Ndryshe nga drafti i shkurtit, i cili mbetej kryesisht te vlerësimi i Shqipërisë për ecurinë e reformave dhe disa detyra të përgjithshme për t’u përmbushur, teksti final vendos theksin te kushtet konkrete dhe rezultatet e matshme që Tirana duhet të arrijë për të avancuar më tej në negociata.
Shtetet anëtare kanë forcuar ndjeshëm gjuhën për korrupsionin dhe funksionimin e institucioneve të drejtësisë. Për herë të parë, SPAK përmendet specifikisht në dokument dhe shoqërohet me shqetësimin për “sulme të shtuara dhe shqetësuese”, përfshirë edhe në nivele të larta politike. Ndryshe nga drafti fillestar, ku BE kërkonte në mënyrë të përgjithshme shmangien e ndërhyrjeve ndaj drejtësisë, në variantin final theksohet qartë nevoja për mbrojtjen e SPAK-ut dhe respektimin e pavarësisë së institucioneve të drejtësisë.
“Të adresojë përpjekjet në rritje dhe shqetësuese nga zyrtarët publikë ose politikanët, përfshirë ato në nivele të larta në drejtësi, duke përfshirë edhe Strukturën e Specializuar për Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar”, thuhet në dokument.
Dokumenti vlerëson rezultatet e SPAK-ut dhe gjykatave të posaçme në hetimin e korrupsionit të nivelit të lartë, por paralelisht nënvizon se korrupsioni mbetet i përhapur në administratë, pushtetin vendor dhe sektorët më të rëndësishëm të ekonomisë. Madje, në gjuhën diplomatike të BE-së, korrupsioni nuk cilësohet më si “shqetësim serioz”, që mund të interpretohet si një sinjal i fortë politik nga Brukseli.
Ndërhyrjet parlamentare në proceset hetimore të SPAK-ut evidentohen vecanërisht në draftin final, së bashku domosdoshmërinë për të respektuar vendimet e Gjykatës Kushtetuese dhe standardet e Venecias për imunitetin parlamentar, duke iu referuar këtu indirekt imunitetit të zv/kryeministres Belinda Balluku, të cilën mazhoranca e mbrojti me forcën e kartonëve.
Për herë të parë në një dokument të tillë për Shqipërinë, përmenden edhe “rrjetet patronazhiste”. BE kërkon uljen e ndikimit të tyre, ndalimin e keqpërdorimit të burimeve shtetërore dhe garantimin e një “fushe loje të barabartë” në zgjedhje.
Shqipëria duhet të sigurojë kushte të barabarta loje në zgjedhje, të parandalojë keqpërdorimin e burimeve shtetërore dhe të ndikimit institucional, si dhe duke zvogëluar ndikimin e rrjeteve të patronazhit”, thuhet në raport.
Dokumenti shton gjithashtu kërkesa më të forta për respektimin e vendimeve të Gjykatës Kushtetuese, forcimin e transparencës së ndërmarrjeve shtetërore apo edhe në reformimin e policisë.
Një tjetër pikë sensitive lidhet me çështjen e pronave, ku teksti final përfshin referenca për problematikat në zonat bregdetare, shpronësimet dhe mbrojtjen e të drejtave të minoriteteve. Ndërkohë, shtohen edhe kërkesa specifike për garantimin e të drejtave të minoriteteve dhe arsimit në gjuhën e tyre.
Në tërësi, dokumenti final tregon se shtetet anëtare të Bashkimit Europian kanë zgjedhur një qasje më të fortë dhe më kushtëzuese ndaj Shqipërisë, duke kërkuar jo vetëm reforma në letër, por rezultate konkrete në sundimin e ligjit, luftën kundër korrupsionit dhe funksionimin e institucioneve demokratike.
Ky dokument pritet të kalojë nesër në COREPER, mbledhja e ambasadorëve të vendeve anëtare të BE-së. Pas kalimit në COREPER, hapi i radhës do të jetë Konferenca Ndërqeveritare Shqipëri-BE, që do të mbahet më 26 maj në orën 19:30, ku Shqipëria do të përfaqësohet nga kryeministri Edi Rama. Kjo konsiderohet një nga fazat më të rëndësishme të procesit të negociatave, e cila i hap rrugë avancimit të mëtejshëm të Shqipërisë në mbylljen e kapitujve.
Ndryshimet kryesore përfshijnë:
(1) SPAK-u përmendet dhe mbrohet në mënyrë eksplicite — sulmet politike cilësohen si “në rritje dhe shqetësuese, përfshirë në nivele të larta”;
(2) Korrupsioni ngrihet nga një shqetësim “serioz” në një shqetësim “thelbësor” — një gjuhë pranë vijës së kuqe;
(3) Rrjetet patronazhiste përmenden për herë të parë si problem i qeverisjes zgjedhore;
(4) Ndërhyrja parlamentare në hetimet në vijim të SPAK-ut trajtohet specifikisht;
(5) Zbatimi i vendimeve të Gjykatës Kushtetuese dhe respektimi i standardeve të Komisionit të Venecias për imunitetin janë kushte për mbylljen e Kapitullit 1.
(6) Abuzimet me pronat lidhen me zonat e pakicave dhe zonat bregdetare; përmenden shpronësimet pa kompensim të drejtë;
(7) Integriteti i policisë, autonomia e pushtetit vendor dhe transparenca e ndërmarrjeve shtetërore kthehen në kërkesa specifike dhe të matshme;
(8) Kushti për kriteret ekonomike zgjerohet nga një fjali e vetme në një kërkesë me shumë kushte.
gijotina.com/
