Kryeministri Edi Rama ka dhënë një intervistë të gjatë për median estoneze “Postimees”, ku ka komentuar situatën politike në Europë, raportet me Rusinë dhe SHBA-të, procesin e integrimit të Shqipërisë në Bashkimin Europian, si dhe akuzat për korrupsion dhe presion ndaj mediave në vend.
Në një seri deklaratash të forta, Rama e përshkroi BE-në si një strukturë që “nuk po kalon ditët më të mira”, por theksoi se Shqipëria nuk ka alternativë tjetër strategjike.
“Për Shqipërinë BE-ja është jashtëzakonisht tërheqëse dhe ne jemi të varur prej saj. Ndryshe nga vendet e tjera përreth nesh, nuk kemi plane të tjera të mundshme dhe nuk duam plane të tjera të mundshme”, deklaroi Rama, duke shtuar se “Europa nuk po kalon ditët më të mira tani”.
Kreu i qeverisë kritikoi edhe mënyrën se si Bashkimi Europian ka menaxhuar raportin me Rusinë pas luftës në Ukrainë. Sipas tij, “ishte gabim ta linim udhëheqjen e këtij konfrontimi tërësisht në duart e Shteteve të Bashkuara”, ndërsa shtoi se “Europa nuk mund ta delegojë ekzistencën dhe pozicionin e saj në botë”.
Rama shkoi edhe më tej, kur tha se BE-ja gaboi duke ndërprerë komunikimin me Moskën.
“Ne mund ta mbështesim Ukrainën deri në fund në luftën e tyre të drejtë kundër agresionit, por në të njëjtën kohë nuk mundemi të mos flasim me Rusinë”, u shpreh ai.
Sa i përket akuzave për korrupsion dhe çështjes së Belinda Ballukut, Rama tha se “nuk ka akuzë për korrupsion”, por vetëm pretendime për keqmenaxhim në prokurimet publike. Ndërsa për lirinë e medias, ai mohoi kategorikisht presionin ndaj gazetarëve, duke deklaruar se “zero, zero, zero presion nga qeveria mbi median”, madje ironizoi duke thënë se “po fitoj zgjedhjet sepse publiku di të dallojë budallallëqet nga jeta reale”.
Intervista:
-Rreth gjashtë muaj më parë, në një intervistë të dhënë për The Observer, ju thatë se ka një humor të zymtë në Evropë dhe nuk ka një strategji të qartë. Cili është motivimi i Shqipërisë për të aspiruar drejt BE-së kur është kaq e zymtë dhe nuk e di se ku po shkon?
Edi Rama: Sepse për Shqipërinë BE-ja është jashtëzakonisht tërheqëse dhe ne jemi të varur prej saj dhe ndryshe nga vendet e tjera përreth nesh nuk kemi plane të tjera të mundshme dhe nuk duam plane të tjera të mundshme. Dhe nuk kemi aleatë ose partnerë të tjerë të mëdhenj. Ne kemi vetëm BE-në. Pra, është shumë e qartë pse duam të jemi pjesë e BE-së, por në të njëjtën kohë, mendoj se është shumë e qartë jo vetëm për mua, por për shumë njerëz se Evropa nuk po kalon ditët më të mira tani.
-Nëse shikoni proceset që janë aktualisht në zhvillim e sipër në Evropë dhe vendimet që po merren, a po lëvizin ato në drejtimin e duhur me shpejtësinë e duhur?
Edi Rama: Jo, nuk po ndodh me shpejtësinë e duhur. Ndoshta në drejtimin e duhur, por padyshim jo me shpejtësinë e duhur. Sepse shpejtësia është një nga problemet që ka Evropa, sepse është një klub i madh vendesh demokratike dhe demokracia funksionon në atë mënyrë – me procedura dhe shumë procese para se të merret një vendim. Por në një mënyrë ose në një tjetër, ne duhet të ndryshojmë.
-Procesi i zgjerimit ka marrë gjithashtu një kohë shumë të gjatë për Ballkanin Perëndimor. Ju keni thënë se qëllimi i Shqipërisë është të bëhet anëtare e BE-së deri në vitin 2030, jo më vonë. A e konsideroni ende këtë një qëllim realist?
Edi Rama: Unë mendoj se po. Për momentin është realiste. Por nuk ishte kështu deri në sulmin ndaj Ukrainës. Dhe kjo mund të ndryshojë. Por tani për tani, po, është realiste.
-Ju keni propozuar, për të përshpejtuar procesin e pranimit, që Shqipëria të heqë dorë nga e drejta e vetos, nga komisioneri i saj. A nuk rrezikon kjo të marrë vetëm gjysmën e çmimit të anëtarësimit në BE për një kohë shumë të gjatë?
Edi Rama: Jo, nuk ka të bëjë me çmimin, ka të bëjë me Evropën. Dhe unë nuk e thashë këtë vetëm për të arritur atje, unë besoj në një Evropë më praktike dhe më funksionale. Nuk është e arsyeshme që Evropa të varet tashmë nga 27 veto, dhe ta imagjinoni me 29 ose 33 apo edhe 35 veto. Pra, kjo është diçka që duhet të trajtohet në thellësi, së bashku me shumë gjëra të tjera, sepse folëm më parë për atë që po e pengon Evropën të jetë me një shpejtësi dhe me një forcë të ndryshme. Dhe për sa na përket neve, besoj se kjo do të ndihmojë gjithashtu në lehtësimin e tensioneve që me siguri do të lindin në vende të ndryshme kur të vijë koha për të marrë një vendim.
[Do të ishte plotësisht budallallëk t’u jepni leksione vendeve baltike dhe Estonisë se si duhet të merren me Rusinë.]
-Kohët e fundit thatë se BE-ja bëri një gabim në çështjet e jashtme dhe të sigurisë kur vendosi të mos flasë më me Rusinë. Çfarë duhet bërë për këtë tani?
Edi Rama: Nuk ishte thjesht një gabim. Ky është, sipas mendimit tim, një qëndrim që nuk është i përshtatshëm për një fuqi të madhe si Evropa, sepse historia e Evropës është sigurisht një histori luftërash, por edhe një histori diplomacie dhe bisedimesh. Pra, ne mund ta mbështesim Ukrainën deri në fund në luftën e tyre të drejtë kundër agresionit, por në të njëjtën kohë nuk mundemi – dua të them Evropën – të mos flasim me Rusinë.
Rusia nuk do të shkojë askund, është këtu për të qëndruar dhe duhet të vijë në vete në një mënyrë ose në një tjetër kur bëhet fjalë për t’u marrë me Evropën. Por Evropa duhet të kërkojë gjithashtu diplomaci dhe bisedë. Izraeli dhe Hamasi po e mbytnin njëri-tjetrin, por ata flisnin gjatë gjithë kohës.
-Për Estoninë, parimi i mosbisedimit me agresorin ka qenë një nga gurët themelorë të politikës së jashtme në vitet e fundit. Si do ta bindnit Kryeministrin estonez për korrektësinë e qëndrimit tuaj?
Edi Rama: Unë nuk jam dikush që mund ta bindë Kryeministrin tuaj të bëjë diçka që lidhet me atë që ndihet Estonia. Dhe nuk po flas për Estoninë, nuk po flas për shtetet baltike, sepse do të ishte plotësisht budallallëk t’u jepje leksione shteteve baltike dhe Estonisë se si duhet të merren me Rusinë.
Unë po flas për një gjë krejt tjetër, që është BE-ja, dhe pikërisht sepse atë që Estonia dhe vendet baltike nuk mund ta bëjnë dhe nuk duhet ta bëjnë, Europa mund ta bëjë. Çështja ka të bëjë me një fuqi të madhe në arkitekturën globale të botës. Nuk ka të bëjë me Estoninë apo Shqipërinë.
-Evropa në një farë mënyre ia ka deleguar negociatat me Rusinë SHBA-së. Sa mirë e përfaqësojnë Shtetet e Bashkuara Evropën, apo mendoni se Uashingtoni negocion duke pasur parasysh euron?
Edi Rama: Kjo është një tjetër pasojë e asaj që Evropa nuk bëri. Ishte gabim ta linim udhëheqjen e këtij konfrontimi tërësisht në duart e Shteteve të Bashkuara. Dhe ishte gabim ta linim udhëheqjen e bisedës në duart e Shteteve të Bashkuara.
Mendoj se Evropa duhet ta kishte bërë dhe duhet ta bëjë vetë. Dhe sigurisht në bashkëpunim, në koordinim – sido që të doni ta thoni – por Evropa nuk mund ta delegojë ekzistencën dhe pozicionin e saj në botë.
[Është shumë e qartë, jo vetëm për mua, por për shumë njerëz se Evropa nuk po kalon ditët më të mira tani.]
-Nëse shikoni veprimet dhe vendimet e fundit të Shteteve të Bashkuara, a janë Shtetet e Bashkuara ende një partner i besueshëm sigurie për aleatët e NATO-s?
Edi Rama: Varet shumë nga këndi nga i cili e shikojmë. Nëse duam ta shohim nga perspektiva e djeshme, atëherë jo. Nëse e shikojmë nga perspektiva e sotme, atëherë po, janë.
-Nën Presidentin Donald Trump, Shtetet e Bashkuara kanë qenë shumë transaksionale në politikën e tyre të jashtme, dhe pozicionet politike shpesh lidhen me interesat e biznesit. Vitet e fundit ka pasur shumë investime amerikane në Shqipëri, përfshirë ato të lidhura me rrethin e ngushtë të Presidentit Trump, siç është dhëndri i tij Jared Kushner (kompania e tij Affinity Partners planifikon të investojë 1.4 miliardë dollarë për ta shndërruar ishullin e pabanuar të Sazanit në një vendpushim luksoz – red.). Deri në ç’masë keni frikë se përzierja e biznesit dhe politikës në procesin e vendimmarrjes mund të bëhet problem në një moment?
Edi Rama: Para së gjithash, kjo nuk është e saktë, sepse Jared Kushner erdhi në Shqipëri dhe ne filluam të bisedonim për interesat e tij për të investuar në Shqipëri atëherë, por Donald Trump nuk ishte president dhe as nuk ishte e sigurt nëse ai do të shkonte në Shtëpinë e Bardhë apo në burg. Pra, nuk ka të bëjë fare me faktin që ai është president tani, sepse nesër nuk do të jetë.
Investimi është ende duke vazhduar dhe për të parë këtë investim të madh, do të duhet të jetojmë përtej mandatit të Trump.
Pra, nuk ka të bëjë fare me marrëdhëniet në aspektin politik dhe në aspektin e marrëdhënieve ndërkombëtare. Ka të bëjë me dikë që është një biznesmen amerikan.
Tani ai është përsëri shumë i përfshirë në politikën e jashtme të SHBA-së, por dje kur erdhi tek ne nuk ishte, dhe nesër kur të vijë përsëri dhe të merret me investimin e tij në Shqipëri nuk do të jetë.
-Si e vlerësoni suksesin e Shqipërisë në luftën kundër korrupsionit, duke pasur parasysh se skandalet e fundit kanë prekur nga afër qeverinë tuaj? Po i referohem rastit të ish-zëvendëskryeministres Belinda Balluku (dhjetorin e kaluar, Balluku u akuzua për shkelje të parimit të trajtimit të barabartë të pjesëmarrësve në procedurat e prokurimit publik ose ankandeve në lidhje me një projekt tuneli në jug të vendit – red.). Dhe pse partia juaj vendosi të votojë kundër heqjes së imunitetit të saj parlamentar?
Edi Rama: Të dyja [pretendimet] janë të pasakta, por kështu funksionon me informacionin publik këto ditë. Sepse, së pari, ky nuk është një rast korrupsioni. Prokuroria nuk po e akuzon atë për korrupsion. Pra, nuk ka akuzë për korrupsion. Ky është keqmenaxhim i prokurimit publik, i cili është larg korrupsionit sipas Kodit Penal.
Së dyti, ne nuk kemi imunitet nga hetimi në Shqipëri. Pra, kushdo mund të hetohet. Unë vetë mund të hetohem nga një prokuror pa e ditur as që jam nën hetim. E vetmja gjë që bën parlamenti është të thotë “jo” ose “po” për kufizimin e lirisë. Pra, ne nuk menduam, dhe ende nuk mendoj, se duhej ta kishim bërë këtë. Jam gjithnjë e më i bindur se bëmë gjënë e duhur kur thamë të vazhdonim hetimin, por nuk mund ta kufizosh lirinë e dikujt thjesht në bazë të disa dyshimeve për diçka që nuk është korrupsion.
Dhe nga ana tjetër, sa i përket faktit të përgjithshëm, duhet t’ju them dy gjëra shumë të thjeshta, sepse korrupsioni qëndron në marrëdhënien midis qytetarëve dhe shtetit dhe në mënyrën se si shteti trajton paratë publike. Nuk di asnjë mënyrë tjetër se si funksionon korrupsioni.
Pra, kur bëhet fjalë për shërbimet për qytetarët, ne kemi pasur një nga sistemet më efikase të shërbimeve dixhitale për vite me radhë, dhe 95 përqind e shërbimeve tona janë online, kështu që nuk ka korrupsion në këtë.
Dhe nga ana tjetër, kur bëhet fjalë për prokurimin publik, reformat dhe ndryshimet tona janë të tilla që institucionet ndërkombëtare që punojnë për Komisionin Evropian dhe OECD-në vlerësojnë se prokurimi ynë publik është më i drejtë se në 16 vendet e BE-së.
-Shqipëria ka rënë në indeksin e lirisë së shtypit vitet e fundit, dhe Reporterët pa Kufij përmendin presionin politik mbi gazetarët si një nga arsyet për këtë. Si e komentoni këtë?
Edi Rama: Nuk kam nevojë të komentoj për këtë. Disa javë më parë publikova rezultatet e një analize të medias online shqiptare, e cila është shumë e tensionuar, duke përdorur një model të inteligjencës artificiale të krijuar nga një startup shqiptar. Dhe gjithashtu përfshiva rezultatet e monitorimit të medias vizuale.
Pra, nga njëra anë, bazuar në fakte, 57 përqind e materialit të botuar në Shqipëri në dy muajt e fundit bie në kategorinë antiqeveritare, një përqindje tjetër e konsiderueshme bie në kategorinë neutrale dhe më pak se dhjetë përqind është pro-qeveritare. Pra, ky është një fakt. Nuk është çështje perceptimi. Dhe nga ana tjetër, 60 përqind e kohës së transmetimit në Shqipëri është opozitare.
Pra, e kuptoj që ka disa probleme me pronësinë e medias dhe gjëra të tjera, por nuk ka asnjë presion, zero, zero, zero, nga qeveria mbi median, sepse në një vend ku media është nën presion, ajo nuk është në mënyrë dërrmuese kundër qeverisë.
Prandaj po fitoj zgjedhjet, sepse ka kaq shumë hapësirë që budallallëqet t’i paraqiten publikut, saqë publiku është shumë i mirë në dallimin midis budallallëqeve dhe jetës reale.
