Niveli arsimor i popullsisë në moshë produktive, mbi 25 vjeç mbetet tejet i ulët, duke u dominuar nga arsimi fillor dhe ai 9-vjeçar dhe konsiderohet një nga pengesat kryesore për rritjen e vlerës së punës në ekonomi.
Sipas të dhënave të INSTAT 52% e grave mbi 25 vjeç dhe 44% e meshkujve në këtë grupmoshë janë me arsim 8 ose 9-vjeçar.
Kjo do të thotë se më shumë se gjysma e popullsisë femërore në këtë grupmoshë përballet me vështirësi për t’u integruar në pozicione pune që kërkojnë kualifikim të mesëm apo të lartë.
Megjithëse ky tregues për femrat është në ulje nga 54.8% që ishte në vitin 2018, në 52.2% këtë vit, por sërish shifra është e lartë në krahasim me vendet e Rajonit dhe BE-së. Edhe te burrat shifrat mbeten shqetësuese, ku 43.6% e tyre zotërojnë vetëm arsimin fillor në vitin 2024, një shifër kjo që ka pësuar pak ndryshime që nga viti 2018 (45.3%).
Kjo strukturë arsimore shpjegon pjesërisht vështirësitë në rritjen e pagave dhe vështirësinë e bizneseve për të gjetur staf të kualifikuar, duke e mbajtur ekonominë të fokusuar në sektorë me vlerë të shtuar të ulët. Rezultatet e anketës së ndërmarrjeve që publikoi se fundmi Banka Botërore treguan se shqetësimi kryesor i sipërmarrjeve ishte mungesa e aftësive të punonjësve.
Shanset për aftësimin e tyre janë shumë të ulëta pasi Shqipëria ka pjesëmarrje shumë të dobët në trajnime dhe në të mësuarit gjatë gjithë jetës.
P.sh. vendet e tjera kanë një shkallë më të lartë të popullsisë që ka përfunduar arsimin e mesëm. Në Serbi dhe në Maqedoninë e Veriut përqindja e popullsisë mbi 25 vjeç vetëm arsim fillor është dukshëm më e ulët se në Shqipëri, nën 25%.
Kosova ka rezultate të ngjashme me Shqipërinë, por vitet e fundit ka pasur një rritje të fokusit në arsimin profesional.
Në Shqipëri, tranzicioni i gjatë dhe emigrimi i hershëm bëri që një pjesë e madhe e të rinjve të asaj kohe (tani mbi 25 vjeç) të braktisnin shkollën pas ciklit 9-vjeçar për të hyrë direkt në tregun e punës të pakualifikuar ose për të emigruar.
Popullsia e pararsimuar për kompanitë teknologjike nuk investojnë nëse forca punëtore ka vetëm arsim bazë. Ky nivel arsimi gjithashtu rrit varfërinë, pasi personat me arsim fillor janë të parët që humbasin punën në kohë krizash ekonomike./Monitor
