Nga Nikos Meletis, PROTO THEMA
Kryeministri Edi Rama, i cili përveç të gjithave kërkon të paraqitet edhe brenda vendit si ai që di të sjellë suksese, ka një dëshirë të madhe për të çuar përpara rrugën evropiane të vendit të tij. Një rrugë e vështirë jo vetëm për shkak të vështirësive të brendshme të BE-së për të pranuar, në një moment të tillë, anëtarësimin e vendeve të Ballkanit Perëndimor, por sidomos për shkak të mangësive serioze që ka vendi i tij në disa fusha: shteti i së drejtës, dhënia e drejtësisë, liritë demokratike, roli i krimit të organizuar dhe lidhja e tij me pushtetin shtetëror…
Rama e di gjithashtu se Greqia është një nga vendet që mbështet fuqishëm integrimin evropian të Ballkanit Perëndimor, por duke e lidhur atë me nevojën për reforma dhe përshtatje me acquis communautaire, si dhe mbi të gjitha me respektimin e parimit të marrëdhënieve të fqinjësisë së mirë dhe të së drejtës ndërkombëtare.
Kryeministri shqiptar u shfaq në Athinë me një refren të përsëritur: “Nuk kemi asnjë problem, nuk ekziston asnjë problem në marrëdhëniet tona. Gjithçka mund ta zgjidhim…”
Për çështjen e pronave të minoritetit etnik grek, ai mbështeti idenë se kjo nuk ekziston si problem dypalësh, sepse të gjithë shqiptarët, jo vetëm qytetarët me origjinë greke të vendit të tij, presin dhe luftojnë për të siguruar tituj pronësie. Natyrisht, ai la pa përmendur se në zona si Himarë, pronat që humben dhe kalojnë në duar interesash të organizuara (që kanë lidhje me krimin e organizuar) janë kryesisht greke…
Ai gjithashtu tentoi të mbyllte çështjen e Fredi Belerit, duke thënë se në Shqipëri është e zakonshme që të akuzuarit të qëndrojnë për një kohë të gjatë në paraburgim pa gjyq, sikur kjo të mund të fshinte mënyrën se si u organizua arrestimi dhe burgosja e Belerit, kryetarit të zgjedhur të Bashkisë së Himarës, me qëllim emërimin në vend të tij të një personi të besuar, i cili nuk do të pengonte “planet zhvillimore” të kryeministrit shqiptar dhe të “investitorëve” të afërt me të.
Megjithatë, ajo që tërhoqi vëmendjen ishte përgjigjja që ai i dha Papachelas në Forumin e Delfit lidhur me çështjen e premtimit që kishte bërë që nga viti 2021 për ta çuar në Hagë mosmarrëveshjen për përcaktimin e Zonës Ekonomike Ekskluzive (ZEE) mes dy vendeve.
Pa iu referuar konkretisht premtimit për hartimin e kompromisit juridik (synypoxetiko), Rama u përgjigj se “duhet të vendosen të gjitha problemet njëherë e mirë dhe të zgjidhen”, duke shprehur optimizëm se kjo “mund të ndodhë deri në fund të vitit 2026 dhe mund të ketë njoftime në vjeshtë”. Duke nxituar të shtonte, sigurisht, se ekziston edhe çështja e heqjes së ligjit të luftës. Por siç tha ai: “Ne nuk mendojmë se ekziston ndonjë problem. No problem!”
Kështu u krijua përshtypja se diçka kishte ndodhur në prapaskenë dhe se po afrohej një marrëveshje për hartimin e kompromisit juridik për dërgimin e çështjes në Hagë, madje se po formësohej një tekst me “të gjitha çështjet për zgjidhje”, gjë që u mohua nga një burim i lartë diplomatik.
Realiteti është se zoti “No Problem” thjesht donte, me mënyrën e tij të njohur, të shmangte çështjet e vështira dhe të bënte edhe një ushtrim tjetër të marrëdhënieve publike në Greqi.
Sipas një burimi diplomatik shumë të informuar, “dy vendet nuk janë afër” një marrëveshjeje, dhe as nuk ka pasur punë paraprake konkrete, megjithëse ekziston baza e përgatitjes që kishte paraprirë marrëveshjen e vitit 2009. I njëjti burim vlerëson se bëhet fjalë më shumë për “dëshira të forta” të kryeministrit shqiptar.
Pas vitit 2021, kur ai u angazhua publikisht gjatë vizitës së ministrit të atëhershëm të Jashtëm grek Nikos Dendias në Tiranë për dërgimin e çështjes në Hagë, herë mungonte autorizimi për ekipin shqiptar të negociatave, herë ishte çështja Beleri që pengonte kontaktet, dhe grupet negociatore u takuan vetëm një ose dy herë pa përparim real.
Arsyeja është se pala shqiptare pretendon se në këtë negociatë të re dhe në kompromisin juridik duhet të pasqyrohet vendimi “detyrues” i Gjykatës Kushtetuese të Shqipërisë, e cila anuloi marrëveshjen greko-shqiptare të vitit 2009.
Në prill të vitit 2009 u nënshkrua mes Greqisë dhe Shqipërisë marrëveshja për përcaktimin e zonave detare ekzistuese (ujërat territoriale, shelfi kontinental), si dhe zonave detare që mund të krijoheshin në të ardhmen (p.sh. ZEE ose zona kufitare), me një kufi detar “me përdorime të shumëfishta”. Ky përcaktim ndiqte plotësisht vijën e mesme dhe merrte parasysh efektin e të gjithë ishujve të zonës, duke ndjekur besnikërisht parashikimet e UNCLOS.
Megjithatë, pas ankesës së Ramës, atëherë në opozitë, në Gjykatën Kushtetuese, kjo e fundit vendosi në vitin 2010 se marrëveshja ishte antikushtetuese, duke adoptuar plotësisht argumentimin turk për delimitimet detare. Vendimi hodhi poshtë zgjidhjen e vijës së mesme, duke favorizuar parimin e barazisë dhe duke mos njohur efekt të plotë për ishujt grekë.
Nga përplasjet e brendshme në Shqipëri, kujtohet edhe akuza publike e Sali Berishës që në vitin 2016, se Rama iu drejtua Gjykatës Kushtetuese për të anuluar marrëveshjen, duke i shërbyer interesave të Turqisë…
Athina nuk ka arsye të vërë drejtpërdrejt në dyshim Ramën dhe synimet e tij për ta futur marrëdhënien dypalëshe në epokën “No Problem”. Por ka detyrimin të testojë në praktikë sinqeritetin e deklaratave dhe qëllimeve të tij. Dhe ta ftojë menjëherë në rifillimin dhe përfundimin e bisedimeve për hartimin e kompromisit juridik mbi bazën e UNCLOS për dërgimin në Hagë të mosmarrëveshjes për delimitimin e ZEE-së, edhe nëse gabimisht mendohet se kjo nuk është më prioritet. Dhe t’i shpjegojë zotit Rama se nuk mjaftojnë vetëm batutat publike për të siguruar dritën jeshile për afrimin me BE-në dhe për rikthimin e besimit në marrëdhëniet dypalëshe.
