“Ekziston një vend i vogël dhe djallëzor në Evropë, ku amerikanët po bashkëpunojnë me tradhtarët iranianë, duke komplotuar kundër Republikës Islamike.” Deklarata i përket udhëheqësit suprem të Iranit, tashmë të ndjerë, Ali Khamenei. Ajo u bë me rastin e vrasjes së Qasem Soleimani, një gjeneral major iranian dhe komandant i Forcës Quds, në janar 2020 pranë Aeroportit Ndërkombëtar të Bagdadit, nga një dron amerikan. “Vendi djallëzor” nuk ishte askush tjetër përveç Shqipërisë.
Reagimi i presidentit të atëhershëm të Shqipërisë, Ilir Meta, ishte i shpejtë, duke u përgjigjur se Shqipëria nuk është një vend djallëzor, por një vend demokratik që ka vuajtur nga një diktaturë djallëzore e paparë dhe ka filluar t’i vlerësojë të drejtat e njeriut si të shenjta. Në të njëjtën frymë, kryeministri aktual Edi Rama nxitoi të deklaronte se kërcënimet nuk e dekurajojnë, pasi vendi, anëtar i NATO-s, është i mbrojtur.
Por si dhe pse e kërcënon Irani një vend të vogël në skajin juglindor të Evropës?
Një luftë e panjohur ka ekzistuar prej vitesh midis mullahëve të Teheranit dhe Shqipërisë për shkak të pranisë së 3,000 anëtarëve të Organizatës Popullore Muxhahedine të Iranit (MEK) (të njohur edhe si Mujahedin-e-Khalq) një grup anti-regjim të cilët Teherani i ka klasifikuar si “terroristë armiqësorë”. Këto ditë, me armiqësitë e vazhdueshme në Gjirin Persik, mediat iraniane të lidhura me Gardën Revolucionare po raportojnë se strukturat jashtë vendit të lidhura me aktivitete armiqësore do të jenë në shënjestër, me MEK-un në fokus.
Një sulm kibernetik kundër sistemeve kompjuterike të parlamentit të Shqipërisë më 10 mars nga hakerë të lidhur me Iranin ngriti shqetësime se “vendi djallëzor” në Evropë mund të bëhet një shënjestër, jo e raketave dhe dronëve, por e sulmeve asimetrike nga “ujqër të vetmuar” dhe terroristë dixhitalë.
Konflikti që ziente, përfundimisht vloi në një kolaps të plotë të marrëdhënieve midis dy vendeve, me dëbime diplomatësh, mbyllje ambasadash, sulme kibernetike dhe kërcënime, i cili vazhdon edhe sot e kësaj dite. Kjo është arsyeja pse Rama, me shpërthimin e luftës në Iran, u rreshtua hapur në anën e Shteteve të Bashkuara dhe Izraelit, duke deklaruar, ndër të tjera: “Shqipëria është përballur drejtpërdrejt me fytyrën barbare të regjimit të Teheranit përmes agresioneve të tij kibernetike kundër vendit tonë. Për ne, kjo nuk është gjeopolitikë abstrakte. Është siguri kombëtare, qartësi morale dhe ligjore”, tha ai në shkurt.
Ndërsa ish-zëvendëskryeministri i Shqipërisë dhe studiuesi i lartë i asociuar në Institutin Shqiptar për Studime Ndërkombëtare, Genc Pollo, deklaron se regjimi i Teheranit “kërcënon jo vetëm Izraelin, Amerikën dhe Lindjen e Mesme, por edhe Evropën; ai kërcënon edhe Shqipërinë, dhe e ka treguar këtë në vitet e kaluara”.
Irani dhe Shqipëria kishin marrëdhënie të shkëlqyera gjatë regjimeve të Ruhollah Khomeinit dhe Enver Hoxhës. Midis viteve 2013 dhe 2016, afërsisht 3,000 anëtarë të MEK u zhvendosën në kampin Ashraf-3, pranë Durrësit.
“Kjo zhvendosje u bë me kërkesë të amerikanëve dhe me pjesëmarrjen e Kombeve të Bashkuara”, – thotë Arjan Dyrmishi, drejtor i Qendrës për Studimin e Demokracisë dhe Qeverisjes (CSDG) në Tiranë, duke folur për Kathimerini. “Kampi Ashraf-3 funksionon aktualisht si selia globale e MEK, nga ku organizohen aktivitete të ndryshme, të tilla si samitet globale “Irani i Lirë” ose veprime për të ushtruar presion mbi kryeqytetet perëndimore. Ai gjithashtu koordinohet me njësitë brenda Iranit për të zhvilluar demonstrata, fushata dixhitale përmes mediave sociale dhe propagandë online që synon regjimin iranian.”
Qasja
Interesi i regjimit teokratik për një vend të vogël si Shqipëria kishte qenë i dukshëm shumë kohë para vendosjes së luftëtarëve “armiq” anti-regjim të MEK-ut në fshatin e vogël të Manzës. “Pas rënies së regjimit komunist në Shqipëri, Irani kërkoi ta përdorte vendin si një platformë për promovimin e Islamit shiit në Ballkan, një urë lidhëse në kontinentin evropian. Kjo u lehtësua nga marrëdhëniet e favorshme që ishin vendosur me Iranin pas Revolucionit Islamik të vitit 1979, jo për arsye fetare – pasi Shqipëria kishte mbyllur të gjitha institucionet fetare dhe kishte shpallur ateizmin një dekadë më parë – por si një veprim diplomatik”, – thotë Dyrmishi.
“Irani konsiderohej atëherë nga regjimi i Hoxhës si një aleat i mundshëm kundër armikut të deklaruar të Shqipërisë, Shteteve të Bashkuara. Qendrat kulturore iraniane, të tilla si Fondacioni Kulturor Saadi Shirazi dhe Fondacioni Kuranor, promovuan letërsinë persiane, hermeneutikën shiite dhe ceremonitë fetare, duke synuar veçanërisht komunitetin bektashian, një urdhër tolerant sufi-shiit që përbëhej nga 15%-20% e myslimanëve shqiptarë. Gjatë Luftës së Bosnjës, Irani përdori ambasadën dhe praninë e tij të përgjithshme në Shqipëri për të ushtruar ndikim në Bosnjë”, – shpjegon ai.
“Edhe pse politika afatgjatë e Iranit ishte të përpiqej të eksportonte modelin revolucionar islamist në Shqipëri dhe prej andej në Ballkan, duke nxjerrë në pah fenë e Islamit në versionin e vet, pritjet e tij u përplasën me përhapjen e Vehabizmit [një lëvizje ultrakonservatore e doktrinës islamike sunite] dhe ndikimin e Arabisë Saudite, vendeve sunite të Gjirit dhe më vonë të Turqisë.
Gjithashtu (dhe kjo është shumë e rëndësishme) depërtimi i konsiderueshëm u bllokua nga rruga e Shqipërisë drejt anëtarësimit në NATO dhe BE, orientimi i saj i fortë pro-perëndimor dhe karakteri i saj laik kushtetues. Këta faktorë kufizuan ndikimin e Iranit në vend. Burimi kryesor i kërcënimeve aktuale iraniane ndaj Shqipërisë nuk rrjedh nga arsye fetare, por nga aktivitetet e MEK kundër regjimit iranian dhe mbështetja e Shqipërisë për aleancën SHBA-Izrael”, – shton Dyrmishi.
Ai shpjegon se aktivitetet intensive anti-regjim të muxhahedinëve tërhoqën natyrshëm interesin e shërbimeve sekrete iraniane, të cilat e vunë kampin e tyre në fshatin Manzë nën mbikëqyrje, ndërsa shërbimet sekrete izraelite dhe amerikane u bashkuan gjithashtu në lojën e spiunazhit.
“Teksa ambasada iraniane në Tiranë funksiononte si një bazë mbështetëse për operacionet iraniane në rajone të tjera të Evropës, u zbulua roli kyç i ambasadorit Gholamhossein Mohammadnia, i dyshuar për përfshirje në operacione terroriste, duke rezultuar në dëbimin përfundimtar të tij nga autoritetet shqiptare në dhjetor 2018”, thotë ai.
“Sjellje e rrezikshme”
Edhe pse në atë kohë nuk u dhanë sqarime të mëtejshme nga pala shqiptare, të gjithë i kuptuan dëbimet si të lidhura me praninë e muxhahedinëve dhe, sipas raportimeve në shtypin shqiptar dhe ndërkombëtar, kishte vrasje të planifikuara të udhëheqësve të tyre nga shërbimet sekrete të Teheranit. Dy iranianë të tjerë ishin dëbuar sapo kishin shkelur në aeroportin e Tiranës, pasi kishin udhëtuar për në Shqipëri nën maskën e gazetarëve, por autoritetet shqiptare, “pas konsultimeve me vendet aleate”, i kthyen menjëherë ata si agjentë të shërbimeve sekrete iraniane, qëllimi i të cilave ishte të kryenin vrasje.
Si SHBA-ja ashtu edhe Izraeli i mirëpritën dëbimet, duke akuzuar Iranin për “sjellje të rrezikshme në Evropë dhe në të gjithë globin”. Këshilltari i atëhershëm i sigurisë kombëtare të SHBA-së, John Bolton, foli për “agjentë iranianë që po përgatitnin një sulm terrorist në Shqipëri”. Pas shënjestrimit të Shqipërisë nga Khamenei në vitin 2020, autoritetet e vendit e vunë në karantinë kampin MEK, nga frika e një sulmi të mundshëm nga agjentë iranianë.
Përshkallëzimi
Në korrik 2022, një grup i quajtur Homeland Justice, i cili sipas agjencive të inteligjencës amerikane dhe izraelite është i lidhur me Iranin, nisi një sulm kibernetik të koordinuar që goditi portalin dixhital qeveritar të Shqipërisë, e-Albania, dhe ndërpreu shërbimet thelbësore të vendit. Si amerikanët ashtu edhe firma amerikane e sigurisë kibernetike Mandiant ia atribuan sulmin hakerëve shtetërorë iranianë, ndërsa Rama, duke cituar “prova të padiskutueshme”, ndërpreu marrëdhëniet diplomatike me Teheranin, duke dëbuar të gjithë stafin e ambasadës brenda 24 orësh.
Lufta midis Teheranit dhe MEK do të përshkallëzohej me sulme kibernetike nga të dyja palët, dhe në gusht 2023, agjencia speciale anti-korrupsion e njohur si SPAK, dërgoi policinë e Tiranës për të kryer kontrolle në kamp. Kërkesa e SPAK iu referua “dyshimeve për një luftë kibernetike midis qeverisë iraniane dhe MEK dhe, në fund të fundit, Shqipëria është ajo në rrezik”. Gjatë bastisjes policore, muxhahedinët rezistuan, duke rezultuar në përleshje me forcat e policisë. Një person vdiq dhe që nga ajo kohë kampi është sekuestruar.
Dy vjet më vonë, në vitin 2025, hakerët iranianë nisën një sulm të ri kibernetik, këtë herë duke neutralizuar shërbimet e Bashkisë së Tiranës. Siç vuri në dukje “Tirana Times”, ky sulm kibernetik vjen pasi Shqipëria “u bashkua qartë me Izraelin, duke bashkuar forcat me aleatët perëndimorë në dënimin e ambicieve bërthamore të Iranit dhe sulmeve të tij të fundit ndaj objektivave izraelite”. Në një postim në Telegram, hakerat thanë: “Ne ju paralajmëruam të dëboni terroristët nga territori juaj, por ju i mirëpritët ata si refugjatë të ligjshëm. Tani udhëheqësit tuaj po ndëshkohen”.
Në përgjigje të luftës së vazhdueshme në Lindjen e Mesme, autoritetet shqiptare e kanë izoluar kampin e MEK-ut, duke ndaluar hyrjen dhe daljen prej tij. Shqetësimet e tyre nxiten nga mundësia e një lufte hibride nga Irani me sulme terroriste në të gjithë botën – një mundësi që e bën edhe Shqipërinë një objektiv të mundshëm. Një faqe interneti lajmesh që citonte informacione nga mediat iraniane të lidhura me regjimin teokratik raportoi se Teherani po shqyrton goditjen e strukturave që i konsideron të lidhura me “aktivitete armiqësore”, – përfshirë muxhahedinët e Shqipërisë.
A mund të arrijnë raketat e Iranit në Tiranë, duke transferuar luftën e Lindjes së Mesme në Evropë? Sipas ish-ministrit të Brendshëm dhe gjeneralit, Sandër Lleshi, “sot Shqipëria nuk kërcënohet nga ajri, por Irani mund të na godasë në mënyra të tjera. Nuk mund të lejojmë që vendet armiqësore të veprojnë lirisht dhe hapur me agjentët e tyre në tokën shqiptare. Shërbimet e inteligjencës shqiptare duhet të japin përgjigje se si është e mundur që agjentët iranianë të veprojnë lirisht në Shqipëri.” (Kathimerini)
