Fenomeni i qenve endacakë në Shqipëri nuk përbën më vetëm një problem social, urban dhe shëndetësor. Së fundmi, ai po merr përmasa edhe më shqetësuese, duke u shndërruar në një burim përfitimi ekonomik për subjekte dhe shoqata të caktuara, përmes një sistemi adoptimesh ndërkombëtare që shpesh operon në kufijtë e ligjit ose jashtë tij.
Shqipëria, për shkak të mungesës së kontrollit shtetëror efektiv, boshllëqeve ligjore dhe mungesës së transparencës institucionale, po kthehet gjithnjë e më shumë në një nga pikat kryesore furnizuese të qenve për tregun europian të ashtuquajturave “adoptime humanitare”.
Shqipëria, terren ideal për trafik të maskuar
Ekspertë dhe aktivistë të mirëqenies së kafshëve evidentojnë disa faktorë që e bëjnë vendin veçanërisht të përshtatshëm për këtë lloj aktiviteti:
-
Numër i lartë i qenve endacakë në qytete dhe zona rurale
-
Mungesë historike e një regjistri kombëtar funksional për kafshët e shoqërimit
-
Kontroll minimal mbi veprimtarinë e shoqatave që operojnë në këtë fushë
-
Inspektime të dobëta veterinare dhe doganore
-
Bashkëpunim i pamjaftueshëm ndërinstitucional
Në praktikë, kjo do të thotë se qentë e rrugës mund të mblidhen masivisht, të paraqiten si “të shpëtuar” dhe të përgatiten për eksport jashtë vendit, pa një gjurmueshmëri reale mbi origjinën e tyre.
Mikroçipimi, hallka më e dobët e sistemit
Një nga problematikat më serioze mbetet mikroçipimi. Për një periudhë të gjatë, Shqipëria nuk ka pasur një sistem kombëtar të unifikuar dhe të njohur ndërkombëtarisht për identifikimin e kafshëve.
Kjo ka hapur rrugën për abuzime të shumta:
-
Qentë e marrë nga rruga pajisen me mikroçipë të huaj, të regjistruar në databaza të vendeve të BE-së
-
Dokumentacioni krijohet jashtë Shqipërisë, duke e bërë të pamundur verifikimin e origjinës reale
-
Qentë paraqiten si “adoptime individuale”, duke shmangur kategorizimin si eksport masiv apo aktivitet komercial
Në këtë mënyrë, autoritetet shqiptare e kanë pothuajse të pamundur të provojnë se kafsha ka qenë endacake dhe jo pronë private.
“Adoptimi humanitar” dhe përfitimi ekonomik
Ndërsa publikisht procesi prezantohet si akt bamirësie, realiteti financiar tregon një tjetër tablo. Burime nga sektori flasin për:
-
Tarifa “adoptimi” nga 300 deri në 700 euro për qen
-
Donacione mujore nga qytetarë europianë
-
Pagesa për transport, dokumentacion, vaksinime dhe “kujdes veterinar”
Kur ky proces kryhet në mënyrë masive, përfitimi ekonomik bëhet i konsiderueshëm, veçanërisht në një vend me kosto të ulët si Shqipëria. Kjo krijon një motiv të fortë për mbajtjen artificiale të problemit të qenve endacakë, në vend të zgjidhjeve afatgjata si sterilizimi dhe politikat publike efektive.
Zinxhiri rajonal i trafikut: Shqipëri–Kosovë–Serbi
Përveç eksporteve direkte drejt vendeve të BE-së, ka indicie të forta për lëvizje klandestine të qenve përmes Kosovës dhe më pas Serbisë, ku:
-
Dokumentacioni plotësohet më lehtë
-
Qentë përfshihen në rrjete transporti më të konsoliduara
-
Origjina reale bëhet edhe më e paqartë
Kjo e shndërron trafikun e qenve në një zinxhir rajonal, ku Shqipëria shërben si pikë grumbullimi fillestare.
Mungesë totale transparence dhe kontrolli
Aktualisht, në Shqipëri:
-
Nuk ka auditim financiar të detyrueshëm për shoqatat që merren me adoptime ndërkombëtare
-
Nuk publikohet numri real i qenve të eksportuar çdo vit
-
Nuk ekziston monitorim pas adoptimit
Kjo krijon një “zonë gri”, ku aktiviteti humanitar dhe ai fitimprurës ndërthuren pa kufij të qartë ligjorë
Pasojat për vendin dhe shoqërinë
Ky model prodhon pasoja serioze:
-
Nxit mbledhjen masive të qenve nga rruga
-
Dobëson përpjekjet për zgjidhje afatgjata brenda vendit
-
Dëmton imazhin e Shqipërisë në arenën ndërkombëtare
-
Krijon rrezik për shëndetin publik dhe mirëqenien e kafshëve
Përfundim: Humanizëm apo industri e fshehur?
Shqipëria nuk është thjesht vend tranzit, por një burim i rëndësishëm i trafikut klandestin të qenve, i maskuar shpesh si adoptim humanitar. Pa një regjistër kombëtar funksional, pa kontrolle të rrepta doganore dhe pa transparencë financiare, ky fenomen rrezikon të vazhdojë dhe të zgjerohet.
Zgjidhja nuk qëndron në ndalimin e adoptimeve, por në:
-
Rregullim të fortë ligjor
-
Kontroll real të mikroçipimit
-
Monitorim të rreptë të shoqatave
-
Bashkëpunim rajonal dhe ndërkombëtar
Vetëm kështu mund të dallohet humanizmi i vërtetë nga industria e fshehur e përfitimit.
